Χριστούγεννα σε ΚΠΙΣΝ και Πεδίον του Άρεως: όταν η χορηγία υπηρετεί την εμπειρία και όχι η εμπειρία τη χορηγία

Οι γιορτές στην πόλη είναι κάθε χρόνο μια ευκαιρία να συναντηθούμε ξανά στον δημόσιο χώρο, να περπατήσουμε, να παίξουμε, να δούμε τέχνη, να χαρούμε κάτι συλλογικά. Όμως ο τρόπος που σχεδιάζονται οι μεγάλες Χριστουγεννιάτικες διοργανώσεις δεν είναι ουδέτερος. Φαίνεται στον χώρο: στην κλίμακα, στη λειτουργία, στην προσβασιμότητα, στο πόσο «ανασαίνει» ο επισκέπτης. Και —κυρίως— στο πώς μπαίνει η χορηγία μέσα σε ένα πάρκο: ως διακριτική στήριξη ή ως κυρίαρχη εικόνα.

Το Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος (ΚΠΙΣΝ) είναι ένα παράδειγμα όπου η χορηγία και η οργάνωση φαίνεται να έχουν έναν ξεκάθαρο στόχο: να χτιστεί μια εμπειρία για όλους, με έμφαση στην αισθητική, στη δωρεάν πρόσβαση σε πολλές δράσεις, και σε μια φιλοσοφία που δεν μετατρέπει τον δημόσιο χώρο σε εμπορικό πεδίο. Από την άλλη, στο ιστορικό Πεδίον του Άρεως —ένα πάρκο με άλλες αντοχές, άλλες διαδρομές και άλλες υποδομές— η ίδια «γιορτή» μπορεί να καταλήξει να λειτουργεί ως μαζικό marketing event, με βαριά εμπορική παρουσία και εμπειρία που συχνά δοκιμάζει τα όρια του χώρου και των επισκεπτών.

Αυτό το άρθρο φιλοδοξεί να ανοίξει μια ουσιαστική συζήτηση: τι σημαίνει ποιοτική γιορτή στον δημόσιο χώρο, και πώς μπορεί το Πεδίον του Άρεως να φιλοξενεί εκδηλώσεις αντάξιες της ιστορίας του — χωρίς να χάνει τον βασικό χαρακτήρα του, που είναι η αποφόρτιση από το θόρυβο και τους ρυθμούς του κέντρου της Αθήνας.

Οι εκδηλώσεις στο ΚΠΙΣΝ: Φωτιστικές εγκαταστάσεις, δωρεάν παγοδρόμιο, Χριστουγεννιάτικη Αγορά, δωρεάν δράσεις για παιδιά

Το φως ως ζωντανή ενέργεια: το BioLumina στο Πάρκο Σταύρος Νιάρχος

Στο ΚΠΙΣΝ διοργάνωσε φέτος το Light Festival 2025 με μια σειρά φωτιστικών εγκαταστάσεων που έχουν κοινό νήμα τη σχέση των ανθρώπων με τη φύση και την ανάγκη να ξαναδούμε το «ζωντανό» μέσα στην πόλη. Η επιμέλεια υπογράφεται από την Pam Toonen (Senior Curator, Amsterdam Light Festival) και τη Γαβριέλλα Τριανταφύλλη (Διευθύντρια Καλλιτεχνικού Προγραμματισμού & Παραγωγής, ΚΠΙΣΝ), ενώ χορηγός του φεστιβάλ είναι η COSMOTE TELEKOM.

Bird Passing By (Un Oiseau de Passage) — Luminariste (Γαλλία) | Light Art Collection (Ολλανδία)

Στο ξέφωτο, ένα τεράστιο μαγικό πουλί «αναδύεται» μέσα στη νύχτα. Το Bird Passing By παρουσιάζεται ως μια ποιητική υπενθύμιση μιας οικολογικής πραγματικότητας: της δραματικής μείωσης των πληθυσμών των πουλιών, που συχνά μένει αόρατη στον αστικό τρόπο ζωής. Το έργο βάζει κυριολεκτικά ένα γιγάντιο πουλί μέσα στην πόλη για να μας αναγκάσει να σηκώσουμε το βλέμμα προς τον ουρανό, να ξαναθυμηθούμε ότι η φύση δεν είναι «σκηνικό», αλλά παρουσία εύθραυστη.

Η εγκατάσταση αποτελείται από 64 φιγούρες πουλιών σε διαφορετικές φάσεις πτήσης, εμπνευσμένες από έρευνες των Étienne-Jules Marey και Clément Ader πάνω στην οπτικοκινητική αρχή. Η κίνηση αποδομείται σε στάδια, φωτίζεται και ηχητικά επεξεργάζεται, δημιουργώντας μια «φωτεινή μετανάστευση» — μια διαδρομή ανάμεσα σε περιβάλλοντα φυσικά ή ανθρώπινα, γαλήνια ή ταραχώδη, μοναχικά ή συλλογικά. Το κοινό καλείται να κινηθεί γύρω και κάτω από το έργο, να το δει από πολλαπλές οπτικές γωνίες, σαν να συμμετέχει σε μια ζωντανή οικολογική αφήγηση για την παροδικότητα, την ευθραυστότητα και την αξία του άγριου στοιχείου μέσα στην πόλη.

Η ομάδα Luminariste ιδρύθηκε από τον Benjamin Nesme (σχεδιαστή φωτισμού και υαλογράφο), ενώ η συνεργασία του με τον Marc Sicard (εικονογράφο και σχεδιαστή) εδραίωσε μια πρακτική που φτιάχνει ιστορίες για τον δημόσιο χώρο — έργα φαντασμαγορικά, κομψά και στοχαστικά, με αναφορά στο πνεύμα του Arts & Crafts, όπου η τέχνη μπαίνει στην υπηρεσία της πόλης και των κατοίκων.

Polaris — Jun Ong (Μαλαισία) | Light Art Collection (Ολλανδία)

Το Polaris, το Αστέρι του Βορρά, υπήρξε επί αιώνες σημείο προσανατολισμού: οι κινήσεις των άστρων όριζαν εποχές, γιορτές και τελετές, δένοντας την ανθρώπινη ζωή με τα ουράνια φαινόμενα. Εδώ το αστέρι «κατεβαίνει» στον αστικό χώρο και λάμπει σαν φάρος: ένα σημείο που σε μαγνητίζει είτε το βλέπεις πεζός, είτε με ποδήλατο, είτε από το νερό.

Η οικολογική/περιβαλλοντική του ανάγνωση δεν είναι καταγγελτική αλλά υπόγεια: σε μια εποχή που η πόλη μας κάνει να χάνουμε προσανατολισμό, το Polaris επαναφέρει την ιδέα της σχέσης μας με τον ουρανό, με τους κύκλους του χρόνου, με τη μεγάλη κλίμακα της φύσης που ξεπερνά τον αστικό θόρυβο. Και ακριβώς επειδή λειτουργεί ως «μοίρασμα» και στον ψηφιακό κόσμο, θέτει κι ένα σύγχρονο ερώτημα: πώς ξαναβρίσκουμε νόημα στον χώρο χωρίς να τον εξαντλούμε σε εικόνες κατανάλωσης;

Ο δημιουργός Jun Ong, αρχιτέκτονας με έδρα την Κουάλα Λουμπούρ, διερευνά πώς ο τεχνητός φωτισμός μεταμορφώνει την αντίληψή μας για τον χώρο και το περιβάλλον, με έργα που έχουν παρουσιαστεί σε σημαντικά φεστιβάλ και διοργανώσεις διεθνώς.

Light a Wish — OGE Group (Ισραήλ) | Light Art Collection (Ολλανδία)

Όλοι έχουμε φυσήξει μια πικραλίδα, κάνοντας μια ευχή. Το Light a Wish παίρνει αυτή τη μικρή, σχεδόν παιδική στιγμή και τη μετατρέπει σε εγκατάσταση: δέκα φωτεινοί «σπόροι» (ύψους δύο μέτρων) αιωρούνται και λάμπουν σαν να αναπνέουν. Μεταφέρουν την ιδέα ότι οι ευχές —οι καλές προθέσεις— απελευθερώνονται σιωπηλά και ταξιδεύουν.

Η οικολογική του διάσταση βρίσκεται στη μεταφορά: η πικραλίδα είναι ένα φυτό που διασπείρεται, μεταναστεύει, προσαρμόζεται. Οι «σπόροι» του έργου θυμίζουν ότι η φύση δεν είναι ακίνητη. Και ότι πριν «δούμε το μέλλον», πρέπει να περιμένουμε να έρθει η άνοιξη — ένας κύκλος ζωής που η πόλη συχνά ξεχνά. Το έργο παίζει και με τις παλιές δοξασίες γύρω από τους σπόρους, συνδέοντας λαϊκή μνήμη, εποχικότητα και προσμονή.

Το OGE Group ιδρύθηκε το 2007 από τη Merav Eitan και τον Gaston Zahr (αρχιτέκτονες), οι οποίοι έχουν σχεδιάσει πλήθος φωτιστικών εγκαταστάσεων που προκαλούν συναίσθημα με παιχνιδιάρικο τρόπο — άλλοτε μέσω διαδραστικότητας, άλλοτε ξυπνώντας μνήμες.

On the Wings of Freedom — Aether & Hemera (Ιταλία) | Light Art Collection (Ολλανδία)

Στα φυτεμένα δώματα, μια ομάδα από φωτεινές πεταλούδες αιωρείται ομαδικά σε ανοδική πτήση. Το On the Wings of Freedom μιλά για τη μεταμόρφωση: για το πώς η τεχνολογία αλλάζει την κοινωνία μας και πόσο λίγο στοχαζόμαστε αυτή την αλλαγή. Οι πεταλούδες λειτουργούν ως σύμβολο της διαρκούς εξέλιξης των πόλεων και ταυτόχρονα ως κάλεσμα: να διατηρήσουμε τη δυναμική της μεταμόρφωσης — όχι ως τυφλή επιτάχυνση, αλλά ως συνειδητή επιλογή.

Η οικολογική ανάγνωση είναι διπλή. Από τη μία, η πεταλούδα παραπέμπει στην ευθραυστότητα των οικοσυστημάτων και στη γνωστή ιδέα ότι μικρές μεταβολές μπορούν να έχουν μεγάλα αποτελέσματα. Από την άλλη, η «συλλογική πτήση» θυμίζει ότι η αλλαγή —και η περιβαλλοντική αλλαγή— είναι υπόθεση πολλών, όχι ενός.

Το Aether & Hemera είναι στούντιο σύγχρονης τέχνης και γραφιστικού σχεδιασμού που κινείται ανάμεσα σε εγκατάσταση, light art και interaction design. Ιδρύθηκε το 2008 από τη Gloria Ronchi, με πρακτική που χρησιμοποιεί το φως ως υλικό και ως μεταφορά, συχνά σε συνδυασμό με ψηφιακά μέσα, μεταμορφώνοντας χώρους σε βιωματικές εμπειρίες που ενισχύουν τη σύνδεση ανθρώπων και περιβάλλοντος.

Whale Galaxy — Βαγγέλης Ξενοδοχίδης (Ελλάδα)

Στον Μεσογειακό Κήπο, μια φωτεινή «φάλαινα» απλώνεται πάνω από τους επισκέπτες σαν γαλαξιακή μάζα. Το Whale Galaxy ενώνει δύο απέραντους, αχαρτογράφητους κόσμους —τον ωκεανό και το διάστημα— που μοιράζονται την έλλειψη φωτός και την αδράνεια της κίνησης. Αντλώντας έμπνευση από τη βιοφωταύγεια και τη μυστήρια ζωή στα βάθη των ωκεανών, το έργο ισορροπεί ανάμεσα στη θάλασσα και στο σύμπαν, ανάμεσα στο φέγγος και στην αντανάκλαση, μετατρέποντας το σκοτάδι σε πεδίο φαντασίας.

Εδώ η οικολογική σημασία είναι πιο άμεση: η φάλαινα είναι σύμβολο θαλάσσιων οικοσυστημάτων που πιέζονται, αλλά και μιας ζωής που παραμένει σε μεγάλο βαθμό άγνωστη. Το έργο δεν διδάσκει — προκαλεί θαυμασμό. Και αυτός ο θαυμασμός, ειδικά σε παιδιά και οικογένειες που περνούν από κάτω σαν να «βουτούν» σε θαλάσσιο όνειρο, είναι συχνά η αρχή μιας οικολογικής ευαισθητοποίησης: πρώτα συγκινείσαι, μετά νοιάζεσαι.

Ο δημιουργός Βαγγέλης Ξενοδοχίδης είναι αρχιτέκτονας μηχανικός στην Αθήνα, με έργο που εκτείνεται από αρχιτεκτονικές μελέτες και σκηνικά μέχρι αντικείμενα, βίντεο και εγκαταστάσεις.

Makers’ Market: μια χριστουγεννιάτικη αγορά ως κοινότητα, όχι ως «πάγκοι πώλησης»

Μέσα στον ίδιο χριστουγεννιάτικο κόσμο, το Makers’ Market μετατρέπει το Πάρκο Σταύρος Νιάρχος σε ανοιχτό σημείο συνάντησης, έμπνευσης και συνεργασίας. Από 13 Δεκεμβρίου έως 7 Ιανουαρίου, δημιουργοί, καλλιτέχνες και μικρές επιχειρήσεις παρουσιάζουν χειροποίητα αντικείμενα και πρωτότυπα δώρα, δίνοντας μια ανθρώπινη διάσταση στις γιορτινές αγορές: εδώ δεν αγοράζεις απλώς κάτι, αλλά γνωρίζεις τους ανθρώπους πίσω από αυτό, ακούς την ιστορία τους, βλέπεις τη διαδικασία.

Η αξία της Αγοράς δεν είναι μόνο εμπορική. Είναι κοινωνική: ένας χώρος συνύπαρξης όπου οι επισκέπτες συμμετέχουν σε δράσεις, μπαίνουν σε δημιουργικά εργαστήρια για να φτιάξουν τα δικά τους δώρα, παρακολουθούν μουσικές «εκπλήξεις» που δίνουν παλμό χωρίς να μετατρέπουν το πάρκο σε εμπορικό πανηγύρι. Αυτό το μοντέλο —στήριξη τοπικής δημιουργίας, μικρές επιχειρήσεις, σύγχρονη αισθητική— δείχνει ότι οι γιορτές μπορούν να έχουν οικονομική κίνηση χωρίς να χάνουν το μέτρο.

Παρουσιάσεις παιδικών βιβλίων στην Αγορά: εκδοτικοί οίκοι, αφηγήσεις, νοηματική

Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα κομμάτια του Makers’ Market είναι οι παρουσιάσεις παιδικών βιβλίων από γνωστούς εκδοτικούς οίκους. Το πρόγραμμα απλώνεται σε όλη την περίοδο των γιορτών και δεν απευθύνεται μόνο στους «μικρούς αναγνώστες», αλλά σε οικογένειες που θέλουν να συνδέσουν τις γιορτές με ιστορίες, φαντασία και ανάγνωση.

Στο πρόγραμμα περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, παρουσιάσεις από Γράφημα, Storybook (με αφήγηση στα αγγλικά), Κομνηνός, Φουρφούρι, Διόπτρα, Πεδίο/Ελληνικά Γράμματα, Πατάκης, Καστανιώτης, Μίνωας, Χάρτινη Πόλη, Σαββάλας, Καλέντης, Μεταίχμιο, Ψυχογιός, ενώ σε εκδήλωση του εκδοτικού Σταμούλης προβλέπεται ταυτόχρονη μετάφραση στη νοηματική, μια λεπτομέρεια που δείχνει έμπρακτα τι σημαίνει «γιορτή για όλους».

Δωρεάν δράσεις και μουσικά pop-up στην Αγορά: η γιορτή ως ρυθμός της πόλης

Στην Αγορά του ΚΠΙΣΝ, τα Χριστούγεννα είναι ένα συνεχές γιορτινό σκηνικό με μουσική, χορό, δημιουργικά εργαστήρια και απρόσμενα pop-up events που βάζουν μικρούς και μεγάλους στον παλμό των ημερών. Χορωδίες σχολείων και φορέων, μουσικά σύνολα, παραδοσιακά κάλαντα, jazz στιγμές, ακόμα και η αναμετάδοση της Πρωτοχρονιάτικης Συναυλίας της Φιλαρμονικής της Βιέννης δημιουργούν ένα πρόγραμμα που μοιάζει με δημόσια γιορτή — όχι με «σκηνικό προβολής».

Το δωρεάν παγοδρόμιο και τα Ice Shows: μια μεγάλη υποδομή με κανόνες και θέαμα

Από 29 Νοεμβρίου έως 7 Ιανουαρίου, το Παγοδρόμιο του ΚΠΙΣΝ λειτουργεί καθημερινά 10.00–22.00. Κάτω από τα φώτα του Καναλιού και με φόντο τα σιντριβάνια, η πίστα γίνεται σημείο συνάντησης και χαράς για όλες τις ηλικίες πάνω από 5, ανεξάρτητα από το επίπεδο εξοικείωσης με το πατινάζ.

Ιδιαίτερη αναφορά αξίζει στα Ice Shows και άλλες αθλητικές δραστηριότητες που πραγματοποιούνται στον πάγο από την Ελληνική Ομοσπονδία Χειμερινών Αθλημάτων (ΕΟΧΑ). Η εμπειρία προσφέρεται ως δημόσια γιορτή, δείχνοντας μια διαφορετική λογική οργάνωσης.

Και μετά το ΚΠΙΣΝ, το Πεδίον του Άρεως: τι μπορούμε να απαιτήσουμε από τις γιορτές στο ιστορικό μας Πάρκο;

Το Πεδίον του Άρεως είναι άλλο πάρκο. Είναι ιστορικός τόπος, με χαραγμένες διαδρομές, με μνήμη, με χρήσεις δεκαετιών. Αυτό σημαίνει ότι η γιορτή πρέπει να είναι προσαρμοσμένη στις αντοχές του: στις ροές, στις εισόδους/εξόδους, στην καθημερινή λειτουργία, στις ανάγκες προσβασιμότητας. Και σημαίνει επίσης κάτι ακόμη: ότι η χορηγία, όσο απαραίτητη κι αν είναι, δεν μπορεί να μετατρέπεται σε κυρίαρχη εικόνα που «σκεπάζει» και τον δημόσιο χώρο, αλλά και κεντρικούς διοικητικούς θεσμούς της χώρας, όπως είναι η Περιφέρεια Αττικής.

Το ΚΠΙΣΝ δείχνει ένα μοντέλο όπου η χορηγία μπορεί να στηρίζει τέχνη, παιδί, κοινότητα και εμπειρία με μέτρο. Το ερώτημα δεν είναι «να αντιγράψουμε». Είναι να διεκδικήσουμε στο Πεδίον του Άρεως μια γιορτή που να ταιριάζει στο πάρκο μας: λιγότερη εμπορική κυριαρχία, περισσότερη ποιότητα, σαφή οργάνωση και σχεδιασμό που να σέβεται τη λειτουργία ενός ιστορικού δημόσιου χώρου.

Οι γιορτές στον δημόσιο χώρο δεν είναι «πακέτο»: είναι επιλογή πολιτισμού — και ευθύνη.