Γιατί να κοιτάμε τα ζώα; H έκθεση του Εθνικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης μας καλεί να κοιτάξουμε τα ζώα με άλλο βλέμμα

Υπάρχει μια επιτακτική αίσθηση ανάγκης σε αυτή την έκθεση. Μια ανάγκη να δούμε ξανά τα ζώα – όχι απλώς ως σύμβολα, ως εργαλεία, ως συνοδευτικά της ανθρώπινης εμπειρίας – αλλά ως αυτόνομα όντα, με φωνή, με συναισθήματα, με δικαιώματα. Αυτό επιχειρεί το Why Look at Animals? Δικαιοσύνη για τη μη ανθρώπινη ζωή, η μεγάλη θεματική έκθεση του ΕΜΣΤ σε επιμέλεια της Κατερίνας Γρέγου, με περισσότερα από 200 έργα από 60 καλλιτέχνες και καλλιτέχνιδες από την Ελλάδα και το εξωτερικό.

Η έκθεση αντλεί τον τίτλο και την αφετηρία της από το ομώνυμο δοκίμιο του John Berger (1980), στο οποίο ο Βρετανός συγγραφέας καταγράφει τη σταδιακή αποξένωση της ανθρώπινης κοινωνίας από τον κόσμο των ζώων, τη μετάβαση από τη συνύπαρξη στην εργαλειακή εκμετάλλευση, από τη φυσική παρουσία στη θεσμοποιημένη αορατότητα.

«Δικαιοσύνη για τη μη ανθρώπινη ζωή είναι μια έκθεση για τα δικαιώματα των ζώων», σημειώνει η Κατερίνα Γρέγου στο επιμελητικό της σημείωμα. «Για την ανάγκη αναγνώρισης και υπεράσπισης της ζωής τους ως κεντρικού θέματος του πολιτισμού μας και για τις αδικίες, την εκμετάλλευση και τη βία που υφίστανται στα χέρια των ανθρώπων». Μια θεματική που δεν είναι απλώς ακτιβιστική αλλά και βαθιά υπαρξιακή – πολιτική με την πιο ουσιαστική έννοια του όρου.

Τα έργα ξεδιπλώνονται σε όλους τους ορόφους του μουσείου. Στον -1, όπου η ατμόσφαιρα είναι πιο σκοτεινή, εξετάζεται η πρώτη μαζική καταστροφή βιότοπων και η βίαιη εκμετάλλευση ζώων, όπως προέκυψε από τη συναντίληψη αποικιοκρατίας, εκβιομηχάνισης και τεχνολογικής «προόδου». Στο ισόγειο και τους επόμενους ορόφους, το βλέμμα στρέφεται στο παρόν: ζώα που επιβιώνουν στα αστικά τοπία, φωνές ακτιβιστών και καλλιτεχνών, νέες μορφές γνώσης για τα μη-ανθρώπινα όντα, με αιχμές γύρω από τα πειράματα, τις γονιδιακές επεμβάσεις και την εμπορευματοποίηση κάθε πτυχής της ζωής τους.

Στον τελευταίο όροφο, η εικαστική εμπειρία γίνεται πιο ποιητική, πιο ανοιχτή. Οικοφεμινισμός, ανιμισμός, χιούμορ, παιχνίδι, δημιουργικότητα – τα ζώα ανακτούν φαντασιακά την αξιοπρέπειά τους, κι εμείς καλούμαστε να φανταστούμε έναν μελλοντικό κόσμο όπου η δια-ειδική συνύπαρξη θα είναι όχι μόνο εφικτή αλλά και επιθυμητή.

Το Why Look at Animals? αμφισβητεί ριζικά τον ανθρωποκεντρισμό της εποχής μας. «Η έκθεση», γράφει η επιμελήτρια, «θέτει υπό αμφισβήτηση την ιδέα του ανθρώπινου “εξαιρετισμού” και στοχεύει να επιστήσει την προσοχή σε ένα από τα επιμελώς κρυμμένα και εν πολλοίς ανομολόγητα εγκλήματα της ανθρωπότητας σε μαζική κλίμακα: αυτό της καθημερινής, θεσμοθετημένης, συστηματικής βίας κατά της μη-ανθρώπινης ζωής – είτε άμεσα είτε έμμεσα – μια βία που τους αρνείται τα βασικά φυσικά τους δικαιώματα».

Το διακύβευμα δεν είναι μόνο ηθικό ή αισθητικό, αλλά βαθιά οικολογικό. «Μια σοβαρή ενασχόληση με την κλιματική δικαιοσύνη, τη βιοποικιλότητα και την προστασία του περιβάλλοντος, δεν μπορεί να μην συμπεριλαμβάνει τη μη ανθρώπινη ζωή ως αναπόσπαστο μέρος της συζήτησης».

Πώς λοιπόν κοιτάμε τα ζώα σήμερα; Μπορούμε να τα κοιτάξουμε στα μάτια χωρίς ενοχή, χωρίς άγνοια, χωρίς υπεροψία; Και τι έχουν εκείνα να μας πουν, αν τους δώσουμε χώρο και ακρόαση;

Η έκθεση είναι μια εξαιρετική αφορμή να επανεξετάσουμε τον ρόλο μας στον κόσμο. Μια πολιτισμική εμπειρία που μοιάζει περισσότερο με ηθική παύση, μια υπενθύμιση ότι τα ζώα δεν είναι «κάτι άλλο» – είναι «μαζί μας» σε αυτόν τον πλανήτη.

• Μπορείτε να περιηγηθείτε στην έκθεση μαζί με το κατοικίδιό σας.

Καλλιτέχνες που συμμετέχουν:

Ang Siew Ching I Art Orienté Objet (Marion Laval-Jeantet & Benoît Mangin) I Ευριπίδης Βαβούρης I Sammy Baloji I Κωστής Βελώνης I Elisabetta Benassi I John Berger I Rossella Biscotti I Kasper Bosmans I Xavi Bou I Nabil Boutros I David Brooks I Cheng Xinhao I David Claerbout I Marcus Coates I Sue Coe I Simona Denicolai & Ivo Provoost I Mike Dibb & Chris Rawlence (με τον John Berger) I Mark Dion I Radha D’Souza I Maarten Vanden Eynde I Jakup Ferri I Αλέξανδρος Γεωργίου I Igor Grubić I Gustafsson & Haapoja I Joseph Havel I Lynn Hershman Leeson I Annika Kahrs I Μενέλαος Καραμαγγιώλης I Anne Marie Maes I Britta Marakatt-Labba I Νίκος Μάρκου I Άγγελος Μεργές I Wesley Meuris I Tiziana Pers I Πάρις Πετρίδης I Τζάνις Ράφα I Rainio & Roberts I Marta Roberti I Mostafa Saifi Rahmouni I Lin May Saeed I Πάνος Σκλαβενίτης I Sonic Space I Jonas Staal I Daniel Steegmann Mangrané I Oussama Tabti I Emma Talbot I Νίκος Τρανός I Μαρία Τσάγκαρη I Δημήτρης Τσουμπλέκας I Driant Zeneli

Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης

ΛΕΩΦ. ΚΑΛΛΙΡΡΟΗΣ & ΑΜΒΡ. ΦΡΑΝΤΖΗ
(ΠΡΩΗΝ ΕΡΓΟΣΤΑΣΙΟ ΦΙΞ)
ΑΘΗΝΑ, 11743
Τρίτη-Κυριακή, 11.00-18.00