Κοντόγλεια 19-21 Σεπτεμβρίου: Αφιέρωμα στον μέγιστο αγιογράφο της σύγχρονης Ελλάδας από τον Ι.Ν. Αγίου Χαραλάμπους Πεδίου του Άρεως

Ένα τριήμερο πολιτιστικό αφιέρωμα στον Φώτη Κόντογλου

Ο Ιερός Ναός Αγίου Χαραλάμπους, χτισμένος στο ανατολικό άκρο του Πεδίου του Άρεως, ανάμεσα σε πεύκα και κυπαρίσσια, αποτελεί για δεκαετίες σημείο αναφοράς για την Αθήνα, την τέχνη και τη ζώσα ιστορία της Ορθοδοξίας. Η μοναδικότητά του οφείλεται στην αγιογράφηση «δια χειρός Φώτη Κόντογλου», του κορυφαίου Έλληνα ζωγράφου και αγιογράφου του 20ού αιώνα, που αναβίωσε τα αυθεντικά βυζαντινά πρότυπα και άφησε πίσω του ανεκτίμητη καλλιτεχνική παρακαταθήκη.

Από τις 19 έως τις 21 Σεπτεμβρίου 2025, ο Ναός τιμά τα 70 χρόνια από την αγιογράφηση του με ένα τριήμερο εκδηλώσεων υπό τον τίτλο «Κοντόγλεια 2025», που τελεί υπό την αιγίδα της Ιεράς Αρχιεπισκοπής Αθηνών και της Περιφέρειας Αττικής.

Η ιστορία του Ιερού Ναού

Ο σημερινός ναός οικοδομήθηκε την περίοδο 1928–1936, στη θέση παλαιότερου μεταβυζαντινού ναού, με δαπάνες Μικρασιατών προσφύγων που είχαν εγκατασταθεί στην περιοχή του Πολυγώνου. Ο Φώτης Κόντογλου, καταγόμενος από το Αϊβαλί, δέχτηκε να αναλάβει την αγιογράφηση, ταυτιζόμενος με τους πρόσφυγες και την ιστορία τους.

Η εικονογράφηση κράτησε τέσσερα χρόνια. Ξεκίνησε με την Παναγία Βλαχερνίτισσα στον κόγχη, ενώ ο τρούλος αγιογραφήθηκε σε τρεις χρωματικές ζώνες με τον Παντοκράτορα στο κέντρο. Στις τοιχογραφίες ξεχωρίζουν οι σκηνές του Δωδεκαόρτου, το μαρτύριο του Αγίου Χαραλάμπους και οι μορφές Αποστόλων και Οσίων.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το χτιστό τέμπλο του ναού, όπου οι δεσποτικές εικόνες δεν είναι φορητές αλλά τοιχογραφημένες, με πράσινα κιονόκρανα και ερυθρωπούς κιονίσκους, αποδίδοντας ενιαία αισθητική στο σύνολο.

Το έργο του Κόντογλου σε κίνδυνο

Παρά τη μοναδικότητά του, το μνημειώδες έργο του Κόντογλου στον Άγιο Χαράλαμπο αντιμετωπίζει σήμερα σοβαρό κίνδυνο. Η υγρασία και οι κακές παρεμβάσεις συντήρησης του παρελθόντος έχουν προκαλέσει φθορές:

• τμήματα της οροφής έχουν καταρρεύσει,

• η Πλατυτέρα παρουσιάζει απολέπιση και θρυμματισμούς,

• ρωγμές και αποκολλήσεις επιχρισμάτων εμφανίζονται σε πολλές τοιχογραφίες.

Το σπουδαιότερο «αντιπροσωπευτικό δείγμα εκκλησιαστικής ζωγραφικής του Κόντογλου» χρειάζεται άμεση προστασία, προκειμένου να διασωθεί για τις επόμενες γενιές.

Οι εκδηλώσεις των Κοντογλείων 2025

Το τριήμερο αφιέρωμα στον Φώτη Κόντογλου περιλαμβάνει ένα πολυσύνθετο πρόγραμμα:

• Ομιλίες από διακεκριμένους πανεπιστημιακούς και καλλιτέχνες.

• Ξεναγήσεις στις αγιογραφίες του ναού από ομάδα της Ανωτάτης Σχολής Καλών Τεχνών.

• Εργαστήρια αγιογραφίας για παιδιά 6–12 ετών.

• Συναυλίες βυζαντινής μουσικής από την ΟΜΣΙΕ, με τον πρωτοψάλτη Κωνσταντίνο Πολίτη.

• Αναγνώσεις κειμένων του Φώτη Κόντογλου από τους ηθοποιούς Κωνσταντίνο Αποστολάκη, Μαρία Αλιφέρη και Κωνσταντίνο Κωνσταντόπουλο.

Παράλληλα, παρουσιάζεται για πρώτη φορά το βιβλίο της δρ. Τζένης Αλμπάνη, αφιερωμένο στην ιστορία του ναού, στην αγιογράφηση του Κόντογλου και στις μνήμες των ξεριζωμένων Μικρασιατών του Πολυγώνου.

Ένας ζωντανός θησαυρός στο Πεδίον του Άρεως

Τα «Κοντόγλεια 2025» δεν είναι μόνο μια τιμητική εκδήλωση, αλλά και μια ευκαιρία να αναδειχθεί το ανεκτίμητο πολιτιστικό κεφάλαιο του Αγίου Χαραλάμπους στο Πεδίον του Άρεως. Ένας ναός-κόσμημα, συνδεδεμένος με την προσφυγική μνήμη και τη βυζαντινή παράδοση, που φέρει την υπογραφή του μεγαλύτερου αγιογράφου της σύγχρονης Ελλάδας.

Αναλυτικό Πρόγραμμα Εκδηλώσεων

Παρασκευή 19 Σεπτεμβρίου

18:00

Καλωσόρισμα από τον π. Κωνσταντίνο Κοντορούδα, προϊστάμενο του Ι.Ν. Αγ. Χαραλάμπους και την εθελόντρια του Ναού κα. Νεφέλη Κασάπη.

18:10 – 19:45

«Ο Φώτης Κόντογλου αγιογραφεί τον Άγιο Χαραλάμπη Πολυγώνου».
Το θέμα παρουσιάζεται από πάνελ ομιλητών.

ΣΥΝΤΟΝΙΖΕΙ:
Δρ. Τζένη Αλμπάνη, Αρχιτέκτων – Ιστορικός Τέχνης και Συγγραφέας του βιβλίου «Ο ναός του Αγίου Χαραλάμπους (Πολυγώνου) στο Πεδίον του Άρεως: Βυζαντινή παράδοση και Μικρασιατική μνήμη», έκδοση του Ι. Ν. Αγίου Χαραλάμπους Πολυγώνου.

ΕΝΟΤΗΤΕΣ:
• «Ο δικός μας Κόντογλου»
Ομιλητές: εκπρόσωποι της οικογένειας Κόντογλου
• «Ο Μικρασιάτης Φώτης Κόντογλου»
Ομιλητής: Άγγελος Συρίγος, Καθηγητής Διεθνών Σχέσεων και Εξωτερικής Πολιτικής στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, Βουλευτής Α΄ Αθηνών.
• «Ο Άγιος Χαράλαμπος Πολυγώνου, ένα μνημείο Κόντογλου στο μεγαλύτερο Πάρκο της Αθήνας»
Ομιλητής: Κωνσταντίνος Ζώμπος, Εκπρόσωπος Τύπου Περιφέρειας, Εντεταλμένος Σύμβουλος για θέματα Τύπου και Επικοινωνίας.
• «Αρχιτεκτονική αποκατάσταση του Ι.Ν Αγίου Χαραλάμπους Πολυγώνου»
Ομιλητής: Γιάννης Κίζης, Αρχιτέκτων, Ομότιμος Καθηγητής Ε.Μ.Π.
• «Κατάσταση διατήρησης των τοιχογραφιών, φθορές, προτάσεις συντήρησης».
Ομιλητής: Γεώργιος Παυλόπουλος, Συντηρητής Αρχαιοτήτων και Έργων Τέχνης

19:45 – 20:30

Παρουσίαση του βιβλίου του Φ.Κόντογλου «Ασάλευτο θεμέλιο»
των εκδόσεων Ακρίτας – Πορφύρα από την κα. Αλίκη Τσοτσορού – Μύστακα, δρ. Νεοελληνικής Φιλολογίας.
Κείμενα του βιβλίου διαβάζει ο ηθοποιός κ. Κώστας Αποστολάκης.

Σάββατο 20 Σεπτεμβρίου

10:00–13:00

Δεκαπεντάλεπτες Ξεναγήσεις στον Ι.Ν. Αγίου Χαραλάμπους από ομάδα των φοιτητών ΑΣΚΤ (Μαργαρίτα Πλαγγούλη, Ειρήνη Παντελεμίδου, Αναστασία Παυλοπούλου, Ραφαηλία Φιλιππάκη) υπό την επίβλεψη των καθηγητών τους κ. Δημοσθένη Αβραμίδη, Ζωγράφου-Αγιογράφου, Καθηγητή ΑΣΚΤ και κα. Ολυμπιάδας Κελαϊδή, Ζωγράφου-Αγιογράφου, μέλους ΕΔΙΠ ΑΣΚΤ, καθώς και από εθελοντές του ναού.

10:00–13:00

Εργαστήριο αγιογραφίας για παιδιά 6–12 ετών από την ομάδα των φοιτητών ΑΣΚΤ (Ραφαηλία Φιλιππάκη, Γεωργία Καραθανάση, Αναστασία Παυλοπούλου, Μαρία Καλλιγά) υπό την επίβλεψη των καθηγητών τους κ. Δημοσθένη Αβραμίδη, Ζωγράφου-Αγιογράφου, Καθηγητή ΑΣΚΤ, και κ. Ολυμπιάδας Κελαϊδή, Ζωγράφου-Αγιογράφου, μέλους ΕΔΙΠ ΑΣΚΤ.

17:00–18:00

Δεκαπεντάλεπτες Ξεναγήσεις στον Ι.Ν. Αγίου Χαραλάμπους από ομάδα των φοιτητών ΑΣΚΤ (Μαργαρίτα Πλαγγούλη, Ειρήνη Παντελεμίδου, Αναστασία Παυλοπούλου, Ραφαηλία Φιλιππάκη) υπό την επίβλεψη των καθηγητών τους κ. Δημοσθένη Αβραμίδη, Ζωγράφου-Αγιογράφου, Καθηγητή ΑΣΚΤ και κα. Ολυμπιάδας Κελαϊδή, Ζωγράφου-Αγιογράφου, μέλους ΕΔΙΠ ΑΣΚΤ, καθώς και από εθελοντές του ναού.

18:30 – 19:45

Πάνελ ομιλητών με θέμα «Καλό είναι να υπάρχεις, αλλά να ζεις είναι άλλο πράγμα»- Αφιέρωμα στον Φώτη Κόντογλου. Συντονίζει η κα Αθηνά Κονταλή, Δρ Θεολογίας ΕΚΠΑ, Εκπαιδευτικός.

«Ιστορική εισαγωγή στον βίο και το έργο του Φώτη Κόντογλου (1895 – 1965)»

ΕΝΟΤΗΤΕΣ

• «Φώτης Κόντογλου: ένας πνευματικός άνθρωπος», επίσκοπος Ρωγών κ. Φιλόθεος
• «Φώτης Κόντογλου: ένας επίκαιρος αγιογράφος», π. Σταμάτης Σκλήρης, Αγιογράφος – Ζωγράφος.
• «Ο Φώτης Κόντογλου στον ναό του Αγίου Χαραλάμπους Πολυγώνου», δρ. Τζένη Αλμπάνη, Αρχιτέκτων – Ιστορικός Τέχνης, Συγγραφέας του Βιβλίου: «Ο ναός του Αγίου Χαραλάμπους (Πολυγώνου) στο Πεδίον του Άρεως: Βυζαντινή Παράδοση και Μικρασιατική Μνήμη», έκδοση του Ι.Ν Αγίου Χαραλάμπους Πολυγώνου.

19:45 – 20:30

«Η παράδοση μέσα στον χρόνο»
Μουσικό πρόγραμμα από την Ομοσπονδία Συλλόγων Ιεροψαλτών Ελλάδος.

Κυριακή 21 Σεπτεμβρίου

13:00–15:00

Δεκαπεντάλεπτες Ξεναγήσεις στον Ι.Ν Αγίου Χαραλάμπους από ομάδα των φοιτητών ΑΣΚΤ (Μαργαρίτα Πλαγγούλη, Ειρήνη Παντελεμίδου, Αναστασία Παυλοπούλου, Ραφαηλία Φιλιππάκη) υπό την επίβλεψη των καθηγητών τους κ. Δημοσθένη Αβραμίδη, Ζωγράφου-Αγιογράφου, Καθηγητή ΑΣΚΤ και κα. Ολυμπιάδας Κελαϊδή, Ζωγράφου-Αγιογράφου, μέλους ΕΔΙΠ ΑΣΚΤ, καθώς και από εθελοντές του ναού.

13:00–15:00

Παράλληλα θα λειτουργήσει εργαστήριο αγιογραφίας για παιδιά 6–12 ετών από την ομάδα των φοιτητών ΑΣΚΤ (Ραφαηλία Φιλιππάκη, Γεωργία Καραθανάση, Αναστασία Παυλοπούλου, Μαρία Καλλιγά) υπό την επίβλεψη των καθηγητών τους κ. Δημοσθένη Αβραμίδη, Ζωγράφου-Αγιογράφου, Καθηγητή ΑΣΚΤ, και κ. Ολυμπιάδας Κελαϊδή, Ζωγράφου-Αγιογράφου, μέλους ΕΔΙΠ ΑΣΚΤ.

17:00–18:30

Δεκαπεντάλεπτες Ξεναγήσεις στον Ι.Ν Αγίου Χαραλάμπους από την ομάδα των φοιτητών ΑΣΚΤ (Μαργαρίτα Πλαγγούλη, Ειρήνη Παντελεμίδου, Αναστασία Παυλοπούλου, Ραφαηλία Φιλιππάκη) υπό την επίβλεψη των καθηγητών τους κ. Δημοσθένη Αβραμίδη, Ζωγράφου-Αγιογράφου, Καθηγητή ΑΣΚΤ και κα. Ολυμπιάδας Κελαϊδή, Ζωγράφου-Αγιογράφου, μέλους ΕΔΙΠ ΑΣΚΤ, καθώς και από εθελοντές του ναού.

18:30

Κράμα Τέχνης – Ήχος και Λόγος

Συναυλία με βυζαντινούς ύμνους. Συμμετέχει ο «Μικρός Βυζαντινός Χορός» της Ομοσπονδίας Συλλόγων Ιεροψαλτών Ελλάδος, με την επιμέλεια του Προέδρου κ. Κωνσταντίνου Πολίτη, χοροαρχούντος του Γενικού Γραμματέα κ. Χαραλάμπους Συμεωνίδη.

Ανάγνωση κειμένων του λογοτέχνη Φώτη Κόντογλου από τους ηθοποιούς κα. Μαρία Αλιφέρη και κ. Κωνσταντίνο Κωνσταντόπουλο.

20:30

Χαιρετισμός κλεισίματος εκδηλώσεων από την κα. Λουίζα Παρασκευοπούλου, μέλος του εκκλησιαστικού συμβουλίου του Ι.Ν Αγίου Χαραλάμπους.