Πικροδάφνη: η εγκύκλιος για απομάκρυνση από σχολεία, πάρκα και δρόμους προκαλεί ερωτήματα και αντιδράσεις

Σύσταση του Υπουργείου Υγείας για απομάκρυνση της πικροδάφνης από χώρους όπου υπάρχουν παιδιά – έντονες αντιδράσεις από τους επαγγελματίες του αστικού πρασίνου

Η πικροδάφνη είναι από τα πιο χαρακτηριστικά φυτά του ελληνικού τοπίου. Ανθίζει σε δρόμους, νησίδες, πάρκα και αυλές σχολείων. Ανθεκτική στη ζέστη, την ξηρασία και την ατμοσφαιρική ρύπανση, αποτελεί βασικό στοιχείο του αστικού πρασίνου σε ολόκληρη τη Μεσόγειο.

Τι συμβαίνει όμως όταν ένα τόσο διαδεδομένο φυτό χαρακτηρίζεται ταυτόχρονα και τοξικό;

Μια πρόσφατη εγκύκλιος που κοινοποιήθηκε στα δημόσια σχολεία από το Υπουργείο Παιδείας, βασισμένη σε σύσταση του Υπουργείου Υγείας και του ΕΟΔΥ, ανοίγει ένα ευρύτερο ζήτημα: πρέπει να απομακρυνθούν οι πικροδάφνες από χώρους όπου βρίσκονται παιδιά – ακόμη και από πάρκα και πεζοδρόμια;

Το πραγματικό ερώτημα

Η εγκύκλιος δεν αφορά μόνο τις σχολικές αυλές. Στο κείμενο του ΕΟΔΥ γίνεται σαφής αναφορά σε πάρκα, παιδικές χαρές και πεζοδρόμια. Δηλαδή σε χώρους όπου η πικροδάφνη είναι από τα πιο κοινά φυτά.

Τι σημαίνει πρακτικά μια τέτοια σύσταση για το αστικό πράσινο στην Ελλάδα;

Σε πόλεις όπου η πικροδάφνη φυτεύεται επί δεκαετίες για σκίαση, αντιδιάβρωση και αντοχή στο κλίμα, μια μαζική απομάκρυνση θα σήμαινε τεράστιες αλλαγές — περιβαλλοντικές, οικονομικές και πολιτισμικές.

Και η αντίδραση δεν άργησε να έρθει.

Τι λέει το Υπουργείο Υγείας και ο ΕΟΔΥ

Στο ενημερωτικό έγγραφο του ΕΟΔΥ επισημαίνεται ότι η πικροδάφνη (Nerium oleander) περιέχει ισχυρές τοξικές ουσίες σε όλα τα μέρη του φυτού.

Όπως αναφέρεται χαρακτηριστικά:

«Ο γαλακτώδης χυμός που υπάρχει σε όλα τα μέρη του φυτού είναι γεμάτος με πολλές τοξικές ουσίες. Τα φύλλα, τα άνθη και οι μίσχοι των πικροδαφνών περιέχουν υψηλές συγκεντρώσεις τοξινών, κυρίως γλυκοσίδων όπως η ολεανδρίνη, η νεριίνη και η θεβαϊνη.»

Οι ουσίες αυτές μπορούν να επηρεάσουν το καρδιαγγειακό σύστημα:

«Οι γλυκοσίδες επηρεάζουν σημαντικά το καρδιαγγειακό σύστημα, προκαλώντας συμπτώματα που κυμαίνονται από ναυτία και κοιλιακό άλγος έως σοβαρές αρρυθμίες και αιφνίδιο καρδιακό θάνατο.»

Ο ΕΟΔΥ σημειώνει επίσης ότι:

«Οι πικροδάφνες περιλαμβάνονται συχνά στα πιο δηλητηριώδη φυτά στον κόσμο και είναι πολύ κοινές στην Ελλάδα.»

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στους κινδύνους για παιδιά:

«Τα παιδιά είναι πιο ευάλωτα λόγω του χαμηλότερου σωματικού βάρους και της μεγαλύτερης πιθανότητας τυχαίας κατάποσης ή επαφής.»

Σύμφωνα με το έγγραφο, η επαφή μπορεί να γίνει με διάφορους τρόπους:

• κατάποση φύλλων ή ανθέων
• επαφή με τον χυμό του φυτού
• εισπνοή καπνού από καύση πικροδάφνης
• επαφή με τραύματα ή βλεννογόνους

Για τον λόγο αυτό προτείνεται μια σειρά προληπτικών μέτρων.

Το πιο χαρακτηριστικό από αυτά είναι το εξής:

«Συστήνεται να απομακρύνονται οι πικροδάφνες από δημόσιους χώρους που μπορεί να υπάρξουν παιδιά, όπως σχολεία, αλλά και πάρκα αναψυχής, παιδικές χαρές, πεζοδρόμια και φυσικά από τους κήπους των σπιτιών.»

Η έντονη αντίδραση των επαγγελματιών του αστικού πρασίνου

Η σύσταση αυτή προκάλεσε άμεση αντίδραση από την Πανελλήνια Ένωση Επαγγελματιών Γεωτεχνικών και Επιχειρήσεων Πρασίνου (ΠΕΕΓΕΠ).

Σε ανακοίνωσή της η Ένωση εκφράζει «έντονη αντίθεση» σε μια οριζόντια απομάκρυνση της πικροδάφνης από δημόσιους χώρους.

Όπως σημειώνεται:

«Η Πικροδάφνη αποτελεί αναπόσπαστο στοιχείο του ελληνικού τοπίου. Ως αυτοφυές, αειθαλές είδος διακρίνεται για την αντοχή του σε ακραίες συνθήκες ξηρασίας και ρύπανσης, συμβάλλοντας καθοριστικά στη σταθεροποίηση εδαφών, τη δέσμευση μικροσωματιδίων και την ενίσχυση της αστικής βιοποικιλότητας.»

Παράλληλα υπογραμμίζεται η ιστορική και πολιτισμική παρουσία του φυτού:

«Η πικροδάφνη είναι μπολιασμένη στη συλλογική μνήμη μέσα από τις αναφορές του Θεόφραστου και του Διοσκουρίδη αλλά και τη δημοτική μας ποίηση.»

Τα στοιχεία για τις δηλητηριάσεις

Η ανακοίνωση της ΠΕΕΓΕΠ θέτει και ένα κρίσιμο ζήτημα: την πραγματική έκταση του κινδύνου.

Σύμφωνα με στοιχεία του Κέντρου Δηλητηριάσεων:

• περίπου 22.000 περιστατικά δηλητηριάσεων καταγράφονται κάθε χρόνο σε παιδιά 0-14 ετών
• μόλις 78 σχετίζονται με μανιτάρια και φυτά
• από αυτά 71 συμβαίνουν μέσα στο σπίτι
• μόνο 4 περιστατικά αποδίδονται σε πικροδάφνη

Η Ένωση σχολιάζει:

«Δεν έχουν καταγραφεί ιστορικά τέτοια μεγέθη περιστατικών δηλητηρίασης που να δικαιολογούν μια τόσο ριζική και κάθετη απόφαση.»

Ένα ευρύτερο ερώτημα για το αστικό πράσινο

Οι επιστήμονες του πρασίνου επισημαίνουν επίσης ότι η πικροδάφνη δεν είναι το μόνο φυτό με τοξικά μέρη.

Όπως σημειώνουν:

«Πλήθος φυτικών ειδών που συναντούμε στον αστικό ιστό διαθέτουν αντίστοιχους μηχανισμούς ως άμυνα για την επιβίωσή τους.»

Μια λογική «καθολικής εξάλειψης» θα μπορούσε θεωρητικά να οδηγήσει στην απομάκρυνση μεγάλου μέρους της μεσογειακής βλάστησης.

Παράλληλα εγείρονται οικονομικά και περιβαλλοντικά ζητήματα.

«Η εκρίζωση και αντικατάσταση εκατομμυρίων φυτών θα επιβαρύνει τους προϋπολογισμούς των ΟΤΑ και του κράτους με δυσβάσταχτα ποσά.»

Επιπλέον επισημαίνεται ότι:

«Ο Ευρωπαϊκός Κλιματικός Νόμος θέτει σαφή στόχο: μέχρι το 2030 δεν επιτρέπεται μείωση του αστικού πρασίνου αλλά αντίθετα απαιτείται ενίσχυσή του.»

Τι προτείνουν οι ειδικοί

Αντί για μαζική απομάκρυνση, η ΠΕΕΓΕΠ προτείνει μια πιο ισορροπημένη προσέγγιση.

Μεταξύ άλλων:

• ενημερωτικές πινακίδες σε χώρους με παιδιά
• εκπαιδευτικά προγράμματα για μαθητές και εκπαιδευτικούς
• σωστή διαχείριση φυτικών υπολειμμάτων
• προδιαγραφές για τις φυτεύσεις σε σχολικές αυλές

Όπως τονίζεται:

«Το πράσινο μπορεί να μετατρέψει τη σχολική αυλή από έναν αποστειρωμένο χώρο σε ένα δυναμικό εκπαιδευτικό εργαλείο και ένα υγιές οικοσύστημα.»

Και τι σημαίνει αυτό για το Πεδίον του Άρεως;

Η πικροδάφνη είναι ένα από τα πιο διαδεδομένα φυτά στο Πεδίον του Άρεως.

Υπάρχει:

• κατά μήκος διαδρομών
• σε παρτέρια
• σε μεγάλους θάμνους και μικρά δέντρα
• σε πολλά σημεία του πάρκου

Την άνοιξη και το καλοκαίρι γεμίζει το πάρκο με λευκά, κόκκινα και ροζ άνθη.

Σύμφωνα με όσα γνωρίζουμε μέχρι στιγμής:

• δεν έχει σταλεί ειδική οδηγία για το πάρκο
• στη μεγάλη παιδική χαρά δεν υπάρχουν πικροδάφνες
• στη παιδική χαρά νηπίων υπάρχει μόνο μία, κοντά στην είσοδο

Ωστόσο το φυτό αποτελεί βασικό στοιχείο της φύτευσης σε μεγάλο μέρος του Πάρκου.

Ένα θέμα που μόλις άνοιξε

Η εγκύκλιος για τα σχολεία φαίνεται να ανοίγει μια μεγαλύτερη συζήτηση.

Πόσο επικίνδυνη είναι πραγματικά η πικροδάφνη;
Πώς πρέπει να διαχειρίζεται ένα φυτό που είναι ταυτόχρονα τοξικό αλλά και θεμελιώδες για το μεσογειακό τοπίο;
Και πώς ισορροπεί κανείς ανάμεσα στην ασφάλεια των παιδιών και την προστασία του αστικού πρασίνου;

Το πιθανότερο είναι ότι το θέμα θα απασχολήσει έντονα την επιστημονική και αυτοδιοικητική κοινότητα τους επόμενους μήνες.

Και ίσως μας αναγκάσει να ξανασκεφτούμε κάτι πολύ βασικό: τη σχέση των πόλεων με τα φυτά που τις διαμορφώνουν.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ: 

Πικροδάφνη: μύθοι και αλήθειες για την τοξικότητα ενός ανθεκτικού φυτού.