Plasmata3 στο Πεδίον του Άρεως: 9 έργα που ξεχωρίσαμε από την έκθεση της Στέγης

H υπαίθρια έκθεση της Στέγης του Ιδρύματος Ωνάση Plasmata3 που απλώνεται ανάμεσα στα δέντρα, τα ξέφωτα και τα μονοπάτια του Πεδίου του Άρεως, μας δίνει την ευκαιρία να έρθουμε σε επαφή με σύγχρονα έργα τέχνης στον δημόσιο χώρο και να τοποθετηθούμε απέναντί τους. Σε αυτό το άρθρο παρουσιάζονται 9 έργα που ξεχωρίσαμε, όχι ως «τα καλύτερα», αλλά ως ερεθίσματα σκέψης, αφορμές συναισθημάτων και μεγαλύτερες παύσεις στο βήμα μας. Η πρόσληψη της τέχνης είναι πάντα υποκειμενική· γι’ αυτό προτρέπουμε τις / τους αναγνώστες – τριες να περιηγηθούν στην έκθεση, να διαβάσουν τις επιγραφές των έργων και να επιλέξουν τα δικά τους αγαπημένα.

1. Αναρχαιολογική Αναπαράσταση, Ανδρέας Αγγελιδάκης

Γλυπτική εγκατάσταση – Έτος δημιουργίας: 2025

ΑΠΟ ΤΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ: Πριν ακόμη ιδρυθεί, το σύγχρονο ελληνικό κράτος διαμορφώθηκε υπό το βάρος αφηγήσεων που επιβλήθηκαν: Ήταν η Επανάσταση ηρωική ή προϊόν γεωπολιτικής συμφωνίας; Το κρυφό σχολειό υπήρξε ιστορικό γεγονός ή μεταγενέστερη μυθοπλασία; Καθώς η σύγχρονη ιστοριογραφία διευρύνει το χάσμα μεταξύ αφήγησης και ιστορικής ακρίβειας, ο Ανδρέας Αγγελιδάκης παρεμβαίνει με έργα που φωτίζουν έναν εναλλακτικό χωροχρόνο – παιχνιδιάρικα, τολμηρά και με έντονη πολιτισμική κριτική. Σαν μια ντισκομπάλα μέσα στη σπηλιά του Πλάτωνα… Στην εγκατάσταση «Αναρχαιολογική Αναπαράσταση» πρωταγωνιστούν υβριδικά αντικείμενα: Οι «πουφοκολόνες», άλλοτε σουβενίρ του φανταστικού Υπουργείου Παγανισμού, σήμερα αυτοπροσδιορίζονται ως έργα τέχνης και προσκαλούν το κοινό να τις αγγίξει και να τις βιώσει. Δίπλα τους, προβανδαλισμένες επιγραφές του προγράμματος ΞΕΣΠΑ, μικροαντικείμενα κήπου και το «Girlie Pop Ροζ Ανυψωτικό» που περιφέρεται επιμελώς για να φροντίζει και να διατηρεί την ισορροπία όλων. Η εγκατάσταση επεκτείνεται στο Πεδίον του Άρεως, όπου ένα ξεχασμένο ξέφωτο μετατρέπεται σε «καβάντζα» για κουρασμένα πουφ και επισκέπτες που αναζητούν μια στιγμή απόδρασης.

POV: Το έργο αποτελείται από τεράστια μαξιλάρια με καλύμματα εκτυπώσεων από σχέδια αρχαίων κολώνων. Όπως τον 19^ο αιώνα και στις αρχές του 20^ου οι κάτοικοι των Αθηνών είχαν τη δυνατότητα να ξαπλώνουν πάνω στις διάσπαρτες κολώνες που δεν είχαν πάρει ακόμα θέση σε μουσεία και «αρχαιολογικούς χώρους» της Αθήνας, έτσι στο σήμερα οι επισκέπτες επαν-οικειοποιούνται τις (σαφώς μαλακότερες) κολώνες. Είναι έργο παιχνιδιάρικο που αγγίζεις, κάθεσαι και μοιράζεσαι με την παρέα σου (ή άγνωστα άτομα). Με τον φωτισμό τη νύχτα δημιουργεί ένα «μαγικό» περιβάλλον. Ανήκει στην κατηγορία «οπτικά τρικ» αλλά μπορείς να το απολαύσεις με περισσότερες αισθήσεις από την όραση.

2. Ares Awakening, Αίας Κόκκαλης

Βιντεοεγκατάσταση

Έτος δημιουργίας: 2025 – Ελλάδα – Διάρκεια: 10-18 λεπτά

ΑΠΟ ΤΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ: «Η αφύπνιση του Άρεως» είναι ένα ψευδοντοκιμαντέρ (mockumentary) που αφηγείται τη φυγή των ζώων που ζούσαν στο Πεδίον του Άρεως πριν διαμορφωθεί σε Πάρκο, μέσα σε μία και μοναδική νύχτα, κατά τη διάρκεια της έκθεσης Plásmata 3. «Σπάνιο υλικό» από κάμερες ασφαλείας, «έκτακτα δελτία ειδήσεων», μια παρακείμενη καταπακτή και σουρεαλιστικές οπτασίες ζώων συνθέτουν από κοινού ένα οιονεί πραγματικό στιγμιότυπο, με τις καθημερινές αλληλεπιδράσεις, τις διάχυτες ανησυχίες και τις πολιτικές μας θέσεις απέναντι σε μια Αθήνα που κινδυνεύει από τους «Άλλους».

POV: Εξαιρετικά σύγχρονο έργο με πολύ ωραίο οπτικό υλικό και αποκορύφωμα την τελική σκηνή της παρέλασης των ζώων που φέρνει στο νου τη Fantasia 2000 των Disney Studios με την κιβωτό του Νώε υπό τη μουσική εμβατηρίων του Elgar. Εδώ τίθεται  το θέμα του «αδιεξόδου του πολιτικού συστήματος» στην Ευρώπη και παγκόσμια, που οδηγεί τον καλλιτέχνη στην πρόταση «να δώσουμε τη διακυβέρνηση στα ζώα». Χιουμοριστικό; Το έργο προφανώς θα μπορούσε να γίνει πιο πολιτικά αιχμηρό, χρησιμοποιώντας deep fake εκδοχές της σύγχρονης πραγματικότητας, αλλά θα ήταν αμφίβολο εάν έτσι  τύγχανε ευρωπαϊκής χρηματοδότησης. Οπότε το μήνυμα παραμένει υπαινικτικό και ανάλαφρο με την κωμική περσόνα του «ειδήμονα» και των ζώων.

3. Γείτονες, Μανούσος Μανουσάκης

Βιντεοεγκατάσταση – Έτος δημιουργίας: 2025 – Ελλάδα
Μέσο: Σχέδιο με μελάνι σε χαρτί, 2D Animation.

ΑΠΟ ΤΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ: Το έργο ξεδιπλώνει έναν κόσμο μυθοπλαστικών πλασμάτων που περιπλανώνται στο πάρκο, συνυπάρχουν με τους επισκέπτες και υφαίνουν αβίαστα το φανταστικό με το πραγματικό. Τα πλάσματα, σχεδιασμένα αρχικά με μελάνι πάνω σε χαρτί και στη συνέχεια ζωντανά μέσα από ψηφιακή επεξεργασία, προβάλλονται στον τοίχο, σαν να ξεπηδούν από μια άλλη διάσταση. Κινούνται αργά από τη μία άκρη στην άλλη και ύστερα χάνονται, ακολουθώντας έναν κυκλικό ρυθμό. Η κάθε τους εμφάνιση διακόπτεται από μικρές παύσεις, ενώ μια ιδιαίτερη ηχητική σύνθεση συνοδεύει την παρουσία τους, ενισχύοντας την αίσθηση του ονείρου και του μυστηρίου.

Εμπνευσμένοι από μυθολογικά μοτίβα, κόμικς και manga της ευρωπαϊκής και ιαπωνικής οπτικής παράδοσης, οι χαρακτήρες επαναπροσδιορίζουν την ανθρώπινη μορφή…

POV: Εάν το επιμελητικό σημείωμα σας φαίνεται «βαρύ», προτείνουμε μία πιο απλοϊκή ανάγνωση: ευφάνταστα, σκανδαλιάρικα σχέδια ζωντανεύουν σε προβολές πάνω σε πιθανά και απίθανα σημεία του πάρκου. Κάποιες φορές δείχνουν να μας κοροϊδεύουν και άλλες να είναι τρομαγμένα. Διεκδικούν μία θέση στον χώρο του Πάρκου και της φαντασίας μας. Θα μπορούσαν να ήταν σύγχρονοι «καλικάντζαροι», εάν οι σημερινές τεχνικές δεν έδιναν απεριόριστες ευκαιρίες στη σχεδίαση, την κίνηση και τον ήχο. Τα έργα δείχνουν ταλέντο και νεανικό ενθουσιασμό.

4. EchoVision, Jiabao Li & Botao ‘Amber’ Hu

Εγκατάσταση μεικτής πραγματικότητας – Έτος δημιουργίας: 2024
Χώρα: ΗΠΑ – Διάρκεια: 5-15 λεπτά

ΑΠΟ ΤΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ: Το “EchoVision” είναι μια εμπειρία μεικτής πραγματικότητας που επιτρέπει στο κοινό να βιώσει τον κόσμο των νυχτερίδων μέσα από την οπτικοποίηση του ήχου. Χάρη σε μια σειρά από ειδικά σχεδιασμένα ακουστικά σε σχήμα νυχτερίδας, με την τεχνολογία ανοιχτού κώδικα HoloKit, οι άνθρωποι μπορούν να κάνουν ηχοεντοπισμό όπως οι νυχτερίδες: παράγουν ήχους και βλέπουν το περιβάλλον τους να ανταποκρίνεται, ενώ πλοηγούνται στο σκοτάδι. Με τη βοήθεια της τεχνητής νοημοσύνης, μπορούμε να συσχετίσουμε τους ήχους που παράγουν οι νυχτερίδες με συγκεκριμένες συμπεριφορές, όπως το ζευγάρωμα, το φιλί, ή μια μαμά που μιλάει στο μωρό της…

POV: Μη διστάσετε να βάλετε στο πρόσωπό σας αυτές τις μάσκες νυχτερίδας που θα βρείτε στην πλατεία της Γαρδένιας. Με τη φωνή σας, θα δείτε να σχηματίζονται σε μαύρο φόντο οι όγκοι και τα περιγράμματα των ανθρώπων και των αντικειμένων που σας περιβάλλουν. Ανάλογα με την ένταση και τον τόνο της φωνής σας, αλλάζει και η αίσθηση των αντικειμένων. Το πιθανότερο είναι να μην ζηλέψετε που δεν είστε νυχτερίδα, αλλά σίγουρα θα θαυμάσετε αυτό τον μοναδικό τρόπο επικοινωνίας του παρεξηγημένου θηλαστικού που λέγεται νυχτερίδα και κάνει σπουδαία δουλειά για το περιβάλλον – στο Πάρκο άλλωστε έχουμε πολλές.

5. Focus!, Andreas Wannerstedt

3D Animation – Έτος δημιουργίας: 2024
Χώρα: Σουηδία – Διάρκεια: Σε συνεχή λούπα

ΑΠΟ ΤΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ: Ο Χρύσιππος, αρχαίος Στωικός φιλόσοφος, απεικονίζεται ως μια μεγάλη, περιστρεφόμενη, αμφιπρόσωπη προτομή, που ισορροπεί στην άκρη της αβύσσου. Η ακλόνητη συγκέντρωσή του είναι το μόνο που τον κρατά, αποτρέποντας την πτώση.

Παγιδευμένος σε μια αόρατη, συντροφική σχέση με τη μηχανή που τον στηρίζει, συνεχίζει τον αιώνιο χορό του, διασχίζοντας τον χρόνο και τη σιωπή, με έναν ρυθμό αδιάκοπο και άχρονο.

POV: Το συγκεκριμένο έργο μαζί με το επόμενο έχουν την πιο κατάλληλη ηχητική εγκατάσταση για έναν χώρο πρασίνου. Εδώ έχουμε ένα επαναλαμβανόμενο αργό στριφογύρισμα που παρασέρνει τον θεατή να ρίξει τους παλμούς του και να νιώσει τη στωικότητα των… Στωικών. Πολύ όμορφο συναίσθημα.

6. Hard Times—Soft Sounds, Moritz Simon Geist

Ηχητική Εγκατάσταση – Έτος δημιουργίας: 2021
Χώρα: Γερμανία Μέσο: Κινητική ηχητική εγκατάσταση, κοχύλια, μοτέρ, ηλεκτρονικά, αλουμίνιο

ΑΠΟ ΤΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ: Δημιουργημένο κατά τη διάρκεια της πανδημίας, το “Hard Times – Soft Sounds” αποτελεί έναν στοχασμό πάνω στον εύθραυστο ρόλο της ομορφιάς, της ηρεμίας και της επανάληψης σε μια εποχή ταχείας μεταμόρφωσης. Σε αυτό το ηχητικό γλυπτό, ένα απλό κοχύλι, γεμάτο με νερό, τίθεται απαλά σε κίνηση από ένα μοτέρ. Η κίνηση παράγει έναν διαρκώς μεταβαλλόμενο ήχο που παραπέμπει σε ένα αίσθημα παραισθησίας και διαλογισμού.

POV: Δεν θα μπορούσε να επιλεγεί πιο κατάλληλη εγκατάσταση για τον Ροδώνα. Τα κοχύλια στριφογυρίζουν αργά – όπως κυλά και το νερό της δεξαμενής – βγάζοντας έναν χαμηλό ήχο, παραπέμποντας στον αστικό μύθο που θέλει τα κοχύλια σα παλαιά γραμμόφωνα που έχουν καταγράψει τον ήχο της θάλασσας και όσα χρόνια κι αν περάσουν, θα ακούς πάντα τα κύματα όταν βάλεις το αυτί σου στο άνοιγμά τους.

7. Punkthenon, Λάκης & Άρης Ιωνάς / The Callas

Γλυπτό – Έτος δημιουργίας: 2022 – Χώρα: Ελλάδα

ΑΠΟ ΤΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ: Αν και τα αρχαία μάρμαρα ήταν αρχικά πολύχρωμα, η λευκότητά τους εξελίχθηκε σε σύμβολο της αθηναϊκής δημοκρατίας. Με την πάροδο του χρόνου, αυτή η «λευκότητα» προσέλαβε μια πολιτική διάσταση, συνδεόμενη με κυρίαρχες κοινωνικές και πολιτικές αντιλήψεις της εκάστοτε εποχής – συχνά διαμορφωμένες από μια λευκή και ανδροκρατούμενη οπτική. Πέρα από τον Παρθενώνα, λευκά μάρμαρα χρησιμοποιήθηκαν και στην κατασκευή των πεζοδρομίων στο κέντρο της Αθήνας· επιφάνειες όπου συγκλίνουν διαφορετικές κοινωνικές και πολιτικές εκφάνσεις της ζωής: διαδηλώσεις, προσωπικές στιγμές, κοινωνικές συναναστροφές και καθημερινές πρακτικές. Αυτά τα μαρμάρινα πεζοδρόμια, θεμελιώδη στοιχεία του αστικού τοπίου, ανασηκώνονται και παραμορφώνονται, δημιουργώντας έναν τόπο αντίφασης και δυναμικής, έτοιμο να καταρρεύσει.

POV: Παλαιότερο έργο των πρωτοπόρων του DIY στην Ελλάδα, που εναρμονίζεται καλά στον παράταιρο σχηματισμό της ανάπλασης Τομπάζη που έγινε στο Πεδίον του Άρεως μετά την κατεδάφιση του θερινού θεάτρου Αλίκη. Μαζί με τις ωραίες σεζ λονγκ στο γρασίδι και τις μουσικές από το radio booth της Στέγης απέναντι, σχηματίζεται ένας ωραίος χώρος για χαλάρωση και ψιλοκουβέντα με φίλες / φίλους.

8. The Sanctuary of Dreams, Pierre-Christophe Gam

Βιντεοεγκατάσταση – Έτος δημιουργίας: 2025
Χώρα: Γαλλία / Κένυα – Διάρκεια: 44 λεπτά

ΑΠΟ ΤΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ: Το “The Sanctuary of Dreams” είναι μια εμβυθιστική, καλλιτεχνική ταινία και πολυαισθητηριακή εγκατάσταση που συνδυάζει κινηματογραφική αφήγηση, πειραματικό animation, ηχοτοπία και κολάζ μεικτών μέσων. Στον πυρήνα του έργου βρίσκεται το Τελετουργικό του Οραματισμού του Μέλλοντος: μια συμμετοχική πρακτική προόρασης που καλεί το κοινό να συνδιαμορφώσει εναλλακτικές εκδοχές του μέλλοντος μέσω της συλλογικής φαντασίας.

Το έργο εκτυλίσσεται σε έναν αιθέριο ναό, που είναι σχεδιασμένος ως ιερός χώρος ενδοσκόπησης και μεταμόρφωσης, όπου οι επισκέπτες καλούνται να στοχαστούν πάνω σε πέντε θεμελιώδη ερωτήματα: πώς θα τρώμε, θα παίζουμε, θα ονειρευόμαστε, θα προσευχόμαστε και θα αγαπάμε σε ένα ιδανικό μέλλον.

POV: Αξίζει τον χρόνο που απαιτεί η εγκατάσταση! Θέτει το ερώτημα εάν με τους ρυθμούς που «τρέχουν» τα πράγματα γύρω μας, έχουμε πλέον τη δυνατότητα να οραματιστούμε το δικό μας μέλλον. Υπάρχει προσωπικό μέλλον; Είμαστε σε θέση να το καθορίσουμε; Μπορούμε να μοιραστούμε τα όνειρά μας με άλλους και να τα διεκδικήσουμε; Και θα είναι πραγματικά δικά μας ή θα μας έχουν επιβληθεί; Εάν είναι στην εγκατάσταση ο δημιουργός, μη διστάσετε να πιάσετε κουβέντα μαζί του – έχει μεγάλο ενδιαφέρον!

9. Vivid Unknown: CloudQatsi, John Fitzgerald & Godfrey Reggio

Βιντεοεγκατάσταση – Έτος δημιουργίας: 2025
Χώρα: ΗΠΑ – Διάρκεια: 20 λεπτά

ΑΠΟ ΤΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ: Το “The Vivid Unknown: CloudQatsi” είναι μια εφήμερη εγκατάσταση όπου το φως συναντά τους υδρατμούς, εμπνευσμένη από το συγκλονιστικό όραμα της ταινίας “Koyaanisqatsi” για έναν κόσμο σε μετάβαση και μια ζωή που έχει χάσει την ισορροπία της (το “Koyaanisqatsi” είναι ένα πρωτοποριακό κινηματογραφικό έργο του 1982 που απεικονίζει, χωρίς λόγια, την αντίθεση μεταξύ φύσης και σύγχρονου πολιτισμού). Πάνω σε ένα πέπλο ομίχλης αναδύονται φωτεινά σύννεφα στα οποία σχηματίζονται και διαλύονται μορφές, μέσα στην αγκαλιά ενός χώρου γεμάτου αντηχήσεις.

Οι εικόνες συμπνέουν με τα φυσικά στοιχεία, καταργώντας τα σύνορα μεταξύ εικόνας και χώρου, τεχνολογίας και φύσης, ύπαρξης και ανυπαρξίας. Καθώς το έδαφός μας μεταμορφώνεται από φυσικό σε τεχνολογικό, η εγκατάσταση μάς προσκαλεί να βιώσουμε αυτή τη διαρκή μεταβολή…

POV: Εάν είστε από τα άτομα που έμειναν άφωνα όταν πρωτοείδαν το “Koyaanisqatsi” – ένα έπος εικόνας και μουσικής (από τον Philip Glass) που ανέδειξε την ανισορροπία της σύγχρονης (του ’80) ζωής με την αρμονία της φύσης – θα σας κεντρίσει το ενδιαφέρον αυτή η εγκατάσταση, όσο στρυμωγμένη κι αν μοιάζει στο σπήλαιο του Πανός. Ειδάλλως θα εντυπωσιαστείτε απλώς από την ταχύτητα που αλλάζουν οι εικόνες και την προβολή τους πάνω σε υδρατμούς.

Συνειδητοποιώντας πόσα χρόνια έχουν περάσει από το “Koyaanisqatsi”, δεν μπορείς παρά να αναρωτηθείς πόσο έχει διευρυνθεί η ανισορροπία του ανθρώπου με τη φύση από τις τεχνολογικές εξελίξεις που μεσολάβησαν.

Εάν το “Koyaanisqatsi” ήταν μια «κραυγή» προς την ανθρωπότητα να αναθεωρήσει τον τρόπο που φέρεται στο είδος της και στον πλανήτη, σήμερα τι θα χρειαζόταν για να ταρακουνηθεί πριν παραχωρήσει πλήρως το μέλλον της στη μηχανική νοημοσύνη, δηλαδή στο επόμενο επίπεδο της τεχνητής νοημοσύνης;

Τα Plasmata3 μας υπενθυμίζουν ότι η τέχνη μπορεί να είναι πολιτική, διαδραστική, ήσυχη ή προκλητική· να ξαφνιάζει ή να καθησυχάζει. Το Πεδίον του Άρεως, με την ιστορία και τις αντιφάσεις του, λειτουργεί ως ιδανικός τόπος για αυτή τη συνύπαρξη. Περιηγηθείτε, σταθείτε, παρατηρήστε — και αν ένα έργο σας αγγίξει, μη διστάσετε να το μοιραστείτε με δικό σας κείμενο κάτω από αυτή την ανάρτηση. Ο δημόσιος χώρος ανήκει σε όλες και όλους. Ας τον ζήσουμε και μέσα από την τέχνη.