Σπιτάκια Ανακύκλωσης: TEXAN, εκατομμύρια ευρώ και η έρευνα της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας

Πίσω από κάθε σακούλα σκουπιδιών υπάρχει ένα πολύπλοκο πλέγμα αρμοδιοτήτων, φορέων, εργολάβων, προμηθευτών και εκατομμυρίων ευρώ: Δήμος Αθηναίων, ΕΔΣΝΑ, Περιφέρεια Αττικής, συστήματα ανακύκλωσης, ιδιωτικές εταιρείες, ευρωπαϊκά και εθνικά κονδύλια. Αυτός ο δαίδαλος, αντί να διασφαλίζει τη διαφάνεια, συσκοτίζει μεθοδεύσεις, μπλέκει ευθύνες και δημιουργεί τις προϋποθέσεις για να αποτύχει ακόμα μία προσπάθεια ανακύκλωσης στην Ελλάδα – με το αζημίωτο για κάποιους. Στις επόμενες γραμμές θα διαβάσετε για την TEXAN και τα «Σπιτάκια Ανακύκλωσης», πολλά εκατομμύρια ευρώ και την έρευνα της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας

Στην περίμετρο του Πεδίου του Άρεως υπάρχουν δύο «Σπιτάκια Ανακύκλωσης» (στο Πάρκο δεν γίνεται ανακύκλωση σκουπιδιών): αριστερά της κεντρικής εισόδου του Πάρκου επί της οδού Μαυρομματαίων, που εκτός από την απερίγραπτη κατάσταση όχλησης και οσμών έχει γίνει αδιάβατο το σημείο λόγω συμπληρωματικών εγκαταστάσεων, πάσης φύσεως εμποδίων και μειωμένου ωραρίου του «Σπιτιού» που δεν μπορεί να εξυπηρετήσει την απορρόφηση των απορριμμάτων, και στην Μπούσγου και Αλεξάνδρας που τις τελευταίες ημέρες παρουσιάζει ανάλογη εικόνα.

Πίσω από τα «Σπιτάκια Ανακύκλωσης» βρίσκεται σήμερα μια μεγάλη υπόθεση δημόσιων προμηθειών, ευρωπαϊκών κονδυλίων και τιμών που ερευνά η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία. Αυτή είναι η σύντομη ιστορία της.

Οι πανηγυρισμοί για το μεγαλύτερο πρόγραμμα ανακύκλωσης

Το 2020 ο ΕΔΣΝΑ, ο Ειδικός Διαβαθμιδικός Σύνδεσμος Νομού Αττικής (απαρτίζεται από στελέχη της Περιφέρειας Αττικής και των Δήμων της Αττικής), προχώρησε σε μια μεγάλη συμφωνία για εξοπλισμό ανακύκλωσης. Μία από τις κατηγορίες αφορούσε τα «Πολυκέντρα Ανακύκλωσης», με αρχικό προϋπολογισμό 27 εκατ. ευρώ πλέον ΦΠΑ για 90 μονάδες, δηλαδή 300.000 ευρώ ανά Πολυκέντρο χωρίς ΦΠΑ. Ανάδοχος ήταν η TEXAN με αναθέτουσα αρχή τον ΕΔΣΝΑ και όχι την Περιφέρεια Αττικής. Η πολιτική και διοικητική σύνδεση, ωστόσο, ήταν σαφής. Η ίδια η Περιφέρεια, επί διοίκησης Γιώργου Πατούλη, παρουσίαζε τη δράση ως μέρος της πολιτικής της για την ανακύκλωση «μέσω του ΕΔΣΝΑ» και μιλούσε για «το μεγαλύτερο πρόγραμμα προμήθειας εξοπλισμού ανακύκλωσης στην Ευρώπη». Τα Πολυκέντρα διανέμονταν στη συνέχεια στους δήμους της Αττικής. Το ερώτημα που τέθηκε εξαρχής ήταν: γιατί 300.000 ευρώ το ένα;

Εδώ αρχίζουν οι σοβαρές «σκιές»

Η Επιτροπή Δημοσιονομικού Ελέγχου (ΕΔΕΛ), που έλεγξε τις προμήθειες, διαπίστωσε ότι ο ΕΔΣΝΑ δεν τεκμηρίωσε επαρκώς το εύλογο του προϋπολογισμού και ότι οι τεχνικές προδιαγραφές δεν διασφάλισαν ισότιμη πρόσβαση και υγιή ανταγωνισμό. Η σύγκριση των τιμών μεταξύ των προμηθευτών ήταν εντυπωσιακή.

Σύμφωνα με το πόρισμα της ΕΔΕΛ, άλλη επιχείρηση δήλωσε ότι μπορούσε να διαθέσει παρεμφερή εξοπλισμό έως 97.000 ευρώ, ενώ για τον διαγωνισμό της Αττικής χρησιμοποιήθηκε τιμή 300.000 ευρώ. Η έρευνα αγοράς που επικαλέστηκε ο ΕΔΣΝΑ βασιζόταν μόνο μεταξύ δύο εταιριών, της TEXAN και της ENVIPCO, εταιρείες για τις οποίες η ΕΔΕΛ επισημαίνει σχέση αποκλειστικότητας και κοινών συμφερόντων. Η TEXAN ήταν τελικά η ανάδοχος και η ENVIPCO η κατασκευάστρια. Σε αλληλογραφία ανταγωνιστικής εταιρείας, της ευρωπαϊκής DG REGIO, που έχει δημοσιοποιηθεί, αναφέρονταν τιμές 30.000–70.000 ευρώ για αντίστοιχο εξοπλισμό σε ευρωπαϊκές προμήθειες.

Τι είναι αυτός ο ΕΔΣΝΑ;

Ο ΕΔΣΝΑ είναι ο φορέας που έχει την κεντρική ευθύνη για τη διαχείριση των στερεών αποβλήτων της Αττικής, από τη μεταφόρτωση και την επεξεργασία έως την ανάκτηση και την τελική διάθεσή τους, ενώ έχει κεντρικό ρόλο στον περιφερειακό σχεδιασμό για τα απορρίμματα.

Διοικητικό Συμβούλιο: έχει 60 μέλη. Τα 24 εκλέγονται από το Περιφερειακό Συμβούλιο Αττικής μεταξύ των μελών του και τα 36 εκλέγονται από την Περιφερειακή Ένωση Δήμων Αττικής (ΠΕΔΑ) μεταξύ δημάρχων και δημοτικών συμβούλων της Αττικής.

Πρόεδρος: είναι ο Περιφερειάρχης Αττικής ή αντιπεριφερειάρχης ή περιφερειακός σύμβουλος της πλειοψηφίας που ορίζεται από τον Περιφερειάρχη. Σήμερα είναι ο  αντιπεριφερειάρχης Χαράλαμπος Σιάτρας, ενώ την επίμαχη περίοδο ήταν ο αντιπεριφερειάρχης Βασίλης Κόκκαλης. Δηλαδή ο Πρόεδρος του ΕΔΣΝΑ, για άγνωστο λόγο, ΔΕΝ εκλέγεται από το Δ.Σ. του ΕΔΣΝΑ αλλά ορίζεται απευθείας από τον Περιφερειάρχη Αττικής.

Εκτελεστική Επιτροπή: αποτελείται από τον Πρόεδρο του ΕΔΣΝΑ και έξι μέλη, τα οποία εκλέγονται από το ίδιο το Διοικητικό Συμβούλιο του ΕΔΣΝΑ. Η σύνθεσή της προβλέπει εκπροσώπηση τόσο της Περιφέρειας όσο και των δήμων.

Σύμφωνα με δημοσίευμα (ΕΦΣΥΝ) η απόφαση για τον επίμαχο διαγωνισμό δεν ελήφθη από ολόκληρο το Διοικητικό Συμβούλιο, αλλά από την Εκτελεστική Επιτροπή του ΕΔΣΝΑ. Παρότι το 60% του Δ.Σ. εκπροσωπούσε τους δήμους, η απόφαση για τον διαγωνισμό ελήφθη από την Εκτελεστική Επιτροπή χωρίς προηγούμενη συζήτηση στο Δ.Σ.

 Ξεχωριστή σύμβαση για την Αθήνα

Παράλληλα με την προμήθεια του ΕΔΣΝΑ, ο Δήμος Αθηναίων ακολούθησε δική του, ξεχωριστή διαδικασία.

Τον Αύγουστο του 2022 προκήρυξε διαγωνισμό για 50 Γωνιές Ανακύκλωσης, προϋπολογισμού 14.750.000 ευρώ πλέον ΦΠΑ. Δηλαδή 295.000 ευρώ χωρίς ΦΠΑ ανά εγκατάσταση.

Στον διαγωνισμό υποβλήθηκε μία μόνο προσφορά, από την TEXAN, και η συμφωνία-πλαίσιο υπογράφηκε τον Φεβρουάριο του 2023. Ο συνολικός προϋπολογισμός με ΦΠΑ ανερχόταν σε 18.259.000 ευρώ. Η TEXAN αναφέρει 48 Πολυκέντρα σε λειτουργία στον Δήμο Αθηναίων. Σε αυτά περιλαμβάνονται και τα σημεία γύρω από το Πεδίον του Άρεως.

Η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία διερευνά τη δαπάνη ευρωπαϊκών χρημάτων στις δημόσιες προμήθειες 248 Πολυκέντρων Ανακύκλωσης σε Αττική, Πελοπόννησο και Κρήτη. Στο επίκεντρο της έρευνας βρίσκονται οι διαδικασίες ανάθεσης, η διαμόρφωση των τεχνικών προδιαγραφών, ο ανταγωνισμός, η τεκμηρίωση του κόστους και οι καταγγελίες για πιθανή υπερκοστολόγηση. Τον Ιούλιο του 2026, κατόπιν εντολής της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας, πραγματοποιήθηκαν έρευνες σε εγκαταστάσεις της TEXAN και κατασχέθηκαν έγγραφα και ηλεκτρονικά αρχεία. Δεν υπάρχει μέχρι σήμερα (26/07/2026) τελεσίδικη δικαστική απόφαση που να αποδίδει ποινικές ευθύνες.

Τα 48 «Σπιτάκια» της Αθήνας λειτουργούν ακόμη, ενώ άλλα στην Αττική σταματούν

Πρόκειται για διαφορετικές συμβατικές σχέσεις.Η TEXAN σταμάτησε την υποστήριξη των Πολυκέντρων που είχαν προμηθευτεί μέσω του ΕΔΣΝΑ –την αποκομιδή υλικών, προσωπικό, ηλεκτροδότηση όπου την κάλυπτε και το σύστημα ανταποδοτικών κουπονιών– υποστηρίζοντας ότι οι υπηρεσίες αυτές δεν αποτελούσαν πλέον συμβατική της υποχρέωση. Στον Δήμο Αθηναίων υπάρχει απευθείας και ενεργή σύμβαση με την TEXAN. Η αντιπρόεδρος Καθαριότητας και Ανακύκλωσης του Δήμου, Όλγα Δούρου, δήλωσε στις 25 Ιουλίου ότι το προσωπικό της εταιρείας παραμένει στα Πολυκέντρα και ότι η σύμβαση ισχύει έως το τέλος του 2026.

Συγκεκριμένα ερωτήματα

Πώς τεκμηριώθηκε τιμή περίπου 300.000 ευρώ ανά μονάδα όταν υπήρχαν πολύ χαμηλότερες ενδεικτικές τιμές για παρεμφερή εξοπλισμό; Γιατί σε κρίσιμους διαγωνισμούς υπήρξε ουσιαστικά ένας ανάδοχος; Πώς διαμορφώθηκαν οι τεχνικές προδιαγραφές; Και γιατί εκατομμύρια ευρώ δημόσιου και ευρωπαϊκού χρήματος κατέληξαν σε ένα σύστημα του οποίου σήμερα τίθεται ακόμη και ζήτημα βασικής λειτουργίας;

Αυτά δεν είναι ερωτήματα που μπορούν να απαντηθούν με πολιτικές δηλώσεις, αλλά με συμβάσεις, παραστατικά και στοιχεία. Και πλέον τα ερευνά η Δικαιοσύνη.

Ανακύκλωση: η Ελλάδα στις τελευταίες θέσεις της Ευρώπης

Και ενώ εκατομμύρια ευρώ επενδύθηκαν στα «Σπιτάκια Ανακύκλωσης», η μεγάλη εικόνα για την ανακύκλωση στην Ελλάδα παραμένει απογοητευτική.

Στα αστικά απόβλητα –δηλαδή τα σκουπίδια που παράγουν κυρίως τα νοικοκυριά και επιχειρήσεις εστίασης– η Ελλάδα ανακύκλωσε το 2023 λιγότερο από το 20%, σύμφωνα με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Περιβάλλοντος. Ήταν μία από μόλις πέντε ευρωπαϊκές χώρες κάτω από αυτό το όριο. Στην ΕΕ το αντίστοιχο ποσοστό ήταν περίπου 48%.

Η απόσταση από τους ευρωπαϊκούς στόχους είναι τεράστια. Για το 2025 ο δεσμευτικός στόχος ήταν 55% προετοιμασία για επαναχρησιμοποίηση και ανακύκλωση των αστικών αποβλήτων, ανεβαίνει στο 60% το 2030 και στο 65% το 2035. Η Ελλάδα έχει ήδη χαρακτηριστεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή ως η πιο επισφαλής χώρα να επιτύχει τους στόχους.

Προβληματική είναι και η εικόνα στις συσκευασίες: το 2023 η Ελλάδα βρισκόταν στο 48%, όταν ο μέσος όρος της ΕΕ ήταν 67,5%.

Το μεγαλύτερο πρόβλημα παραμένει η ταφή των σκουπιδιών. Ενώ η Ευρώπη περιορίζει σταθερά την υγειονομική ταφή και ο ευρωπαϊκός στόχος προβλέπει έως το 2035 να θάβεται το πολύ 10% των αστικών αποβλήτων, η Ελλάδα εξακολουθεί να βασίζεται σε πολύ μεγάλο βαθμό στην ταφή.

Σύμφωνα με τα στοιχεία του ίδιου του ΕΔΣΝΑ, το 2024 οδηγήθηκαν στον ΧΥΤΑ της Αττικής περίπου 1,87 εκατ. τόνοι απορριμμάτων, περισσότεροι από το 2020.

Πρόστιμα για τις καθυστερήσεις

Και οι καθυστερήσεις έχουν πλέον συνέπειες. Η Ελλάδα έχει βρεθεί επανειλημμένα αντιμέτωπη με διαδικασίες παράβασης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη διαχείριση αποβλήτων και χώρων ταφής, ενώ για παλαιότερες παραβάσεις έχουν υπάρξει και καταδίκες με χρηματικές κυρώσεις από το Δικαστήριο της ΕΕ. Νέες διαδικασίες παράβασης για ζητήματα εφαρμογής της ευρωπαϊκής νομοθεσίας περί αποβλήτων εξακολουθούν να ανοίγουν.

Με απλά λόγια: η Ελλάδα έχει δαπανήσει εκατοντάδες εκατομμύρια για συστήματα και εξοπλισμό ανακύκλωσης, αλλά εξακολουθεί να ανακυκλώνει πολύ λιγότερο από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο και να απέχει δραματικά από τους ευρωπαϊκούς στόχους.

Θεσμική αδιαφάνεια

Παρά την ύπαρξη ελεγκτικών μηχανισμών, όπως η Επιτροπή Δημοσιονομικού Ελέγχου, στην πράξη δεν φαίνεται να λειτουργεί ο έλεγχος και η διαφάνεια, ενώ η ελληνική δικαιοσύνη, παρά την ύπαρξη πολλών ρεπορτάζ σχετικά με την υπόθεση δεν παρενέβει, όπως έκανε η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία. Ο πολίτης δυσκολεύεται να καταλάβει ποιος αποφασίζει, ποιος αναθέτει, ποιος πληρώνει, ποιος ελέγχει, ποιος τελικά έχει την ευθύνη και τι αποτέλεσμα παράγουν όλα αυτά τα εκατομμύρια.

Στη διαχείριση των απορριμμάτων δεν αρκεί να φαίνονται όλα νόμιμα. Πρέπει να είναι  και απολύτως διαφανή. Γιατί τα σκουπίδια είναι πολλά και τα χρήματα ακόμη περισσότερα, ενώ για το περιβάλλον… νοιάζεται αλήθεια κάποιος όταν παίζονται τόσο μεγάλα συμφέροντα;