Έτσι δημιουργήθηκε το Πεδίον του Άρεως: Το σημαντικότερο ντοκουμέντο για το Πάρκο

Με το πέρασμα των χρόνων πολλά έχουν γραφτεί για την ταυτότητα του Πεδίου του Άρεως, τις επιρροές σχεδίασης, τον χαρακτήρα και τις λειτουργίες του, ενώ ακόμα γίνεται συζήτηση εάν είναι Άλσος, Δασικός χώρος ή Πάρκο. Η ύπαρξη ενός  ντοκουμέντου με την υπογραφή του ανθρώπου που συντόνισε και επέβλεψε τις εργασίες διαμόρφωσης του Πεδίου του Άρεως το 1934, είναι ιδιαίτερα σημαντική για την κατανόηση του ιδεολογήματος και των σκοπών δημιουργίας του Πάρκου.

Πρόκειται για τον απολογισμό του πρώτου χρόνου εργασιών διαμόρφωσης του Πάρκου από τον επιθεωρητή Δημοσίων Έργων Ανάργυρο Δημητρακόπουλο – απολογισμό που δημοσιεύτηκε στο Περιοδικό «Τεχνικά Χρονικά» του Τεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδος τον Μάιο του 1935. Από τον απολογισμό αυτό μαθαίνουμε:

• Το Πεδίον του Άρεως δημιουργήθηκε διότι οι κλιματολογικές συνθήκες της Αθήνας και οι συνήθειες των πολιτών, απαιτούσαν την «υπαίθρια ζωή» τις ωραίες ημέρες του Χειμώνα και τις θερμές νύχτες του Καλοκαιριού. Μέχρι τη δημιουργία του Πάρκου, οι Αθηναίοι από όλες τις γειτονιές της πόλης, αναγκάζονταν είτε να «εκστρατεύουν» στο Ζάππειο, είτε να αναζητούν ανακούφιση σε μικρές συνοικιακές πλατείες και φαρδιά πεζοδρόμια.
• Για την εξυπηρέτηση αυτού του πλήθους κόσμου, το Πεδίον του Άρεως δεν διαμορφώθηκε ως πυκνός κήπος, αλλά ως χώρος που διαθέτει φαρδιές διαδρομές με σημεία συγκέντρωσης (πλατείες και ξέφωτα), σημεία μεγάλης κίνησης πολιτών (όπως το Ζάππειο), αλλά και την ανέγερση κέντρου αναψυχής (Άλσος), το οποίο, λόγω του μεγάλου μεγέθους του, θα μπορούσε να εξυπηρετήσει πολλούς ανθρώπους.
• Ο χώρος του Πεδίου του Άρεως χωρίστηκε ουσιαστικά σε τέσσερα τεταρτημόρια: α) το τμήμα μεγάλης κυκλοφορίας των ανθρώπων («Άλσος» και σημερινή πλατεία Οικονομίδη), β) χώρος για άθληση (Πανελλήνιος), γ) χώρος για τα παιδιά πίσω από το άγαλμα Κωνσταντίνου (παιδική χαρά εφήβων) και δ) χώρος για ηρεμία και ήσυχες βόλτες σε επαφή με πράσινο που δεν θα είχε έντονες κηποτεχνικές παρεμβάσεις (από τα Πλατάνια, τον βοτανικό κήπο μέχρι όλη την πλευρά της σημερινής οδού Μπούσγου).
• Δόθηκε μεγάλος αγώνας για να ελευθερωθεί η έκταση του Πεδίου του Άρεως, καθώς είχε καταπατηθεί και δομηθεί από κρατικές υπηρεσίες και από την ανάγκη να στεγαστούν πρόχειρα οι Μικρασιάτες πρόσφυγες σε προσωρινά καταλύματα. Όλα τα κτήρια τελικά κατεδαφίστηκαν πλην της Γεωγραφικής Υπηρεσίας Στρατού, η οποία πήρε παράταση λίγων χρόνων, επειδή τότε ήταν ακόμα νεότευκτη.

Στην αναλυτική αναφορά του ο Ανάργυρος Δημητρακόπουλος εξιστορεί όλες τις δυσκολίες που αντιμετωπίστηκαν για να διαμορφωθεί το Πεδίον του Άρεως: από το «Ηρώο του Εθνικού Αγώνα» (που δέσμευε τον χώρο), τα προβλήματα με τον Πανελλήνιο για την μεταφορά του από την αρχική θέση στη Λεωφόρο Αλεξάνδρας, την «πλαδαρότητα» της τοποθεσίας που δεν διέθετε «ορίζοντα», αλλά και την ανάγκη το πράσινο να μην περιοριστεί στα όρια του Πάρκου, αλλά να διαχέεται στις γύρω γειτονιές.

Το Πεδίον του Άρεως με τα λόγια του Ανάργυρου Δημητρακόπουλου

Παραθέτουμε εκτεταμένα αποσπάσματα από το κείμενο του Ανάργυρου Δημητρακόπουλου, προσαρμοσμένα στη σύγχρονη ελληνική γλώσσα, καθώς δεν πρόκειται για μια απλή τεχνική αναφορά, αλλά για ένα κείμενο με συναισθηματικές αποτυπώσεις, που αποκαλύπτουν το πάθος ενός ανθρώπου για το έργο του. Ο Ανάργυρος Δημητρακόπουλος ίσως ήταν ο πρώτος Έλληνας που είχε συλλάβει -πριν από έναν αιώνα! – τη σημερινή αντίληψη περί «αστικών χώρων πρασίνου», των χώρων δηλαδή που βρίσκονται μέσα στις πόλεις, όχι απλώς για να τους θαυμάζουμε ή να αναζητάμε σε αυτούς λίγη δροσιά, αλλά να καλύπτουν τις πολλαπλές ανάγκες των ανθρώπων.

Τι ήταν το Πεδίον του Άρεως πριν γίνει Πάρκο

Το Πεδίον του Άρεως (κοινώς Πολύγωνο) επί Όθωνα ήταν ο τόπος της υπαίθριας συγκέντρωσης του κοινού για περίπατο και αναψυχή. Με διάταγμα στις 03/07/1887 η Λεωφόρος Αλεξάνδρας ορίστηκε ως άκρο της Αθήνας και η περιοχή βορειοδυτικά της χαρακτηρίστηκε αναδασωτέα (σ.σ. Πεδίον του Άρεως και Τουρκοβούνια). Το διάταγμα  δεν εφαρμόστηκε και η αναδάσωση περιορίστηκε γύρω από τη Σχολή Ευελπίδων. Στα μετέπειτα σχέδια επέκτασης της Αθήνας, ο χώρος του Πεδίου του Άρεως χαρακτηρίστηκε «μη οικοδομήσιμος, προορισμένος για κοινή χρήση», κάτι που σήμαινε ότι θα έπρεπε να φυτευθεί για την εξυπηρέτηση των κατοίκων της πρωτεύουσας.

Παρ όλα αυτά, επί δεκαετίες ολόκληρες δεν καταβλήθηκε καμία προσπάθεια για να υλοποιηθούν οι παραπάνω σκοποί του Σχεδίου Πόλεως και, όχι μόνο αυτό, αλλά πολλαπλασιάστηκαν στον συγκεκριμένο χώρο οι οικοδομικές εγκαταστάσεις. Κατά παράβαση του Σχεδίου Πόλεως οικοδομήθηκαν το «Νοσοκομείο Κτηνών», τα κτίρια της Γεωγραφικής Υπηρεσίας Στρατού, διάφοροι μόνιμοι και προσωρινοί προσφυγικοί συνοικισμοί, καφενεία, γκαράζ, ιδιωτικό σχολείο και άλλα. Ο χώρος του Πεδίου του Άρεως, επίσης, χρησιμοποιήθηκε από την εταιρεία Πάουερ για να αποθέτει εκεί τα προϊόντα εκσκαφής από τη σήραγγα του ηλεκτρικό σιδηροδρόμου Αθήνας – Πειραιά.

Μετά την απαλλοτρίωση του χώρου όπου βρισκόταν παλιότερα το Πανελλήνιο Γυμναστήριο στην Πατησίων, αυτό μεταφέρθηκε στο Πεδίον του Άρεως. Κατά καιρούς υπήρχαν, επίσης, σκέψεις για την ανέγερση στο Πεδίο του Άρεως του Δικαστικού Μεγάρου Αθηνών, της θερινής σκηνής του Εθνικού Θεάτρου, των εγκαταστάσεων της Χριστιανικής Αδελφότητας των Νέων και του κτιρίου του Υπουργείου Γεωργίας. Υπήρχε, ακόμα η σκέψη να ανεγερθεί το Ηρώο του Εθνικού Αγώνα και μάλιστα πριν μερικά χρόνια έγινε και γιορτή για τη θεμελίωση του. Στάλθηκαν, μάλιστα, από διάφορες πόλεις της Ελλάδας κυβόλιθοι ως ένδειξη συμμετοχή όλων στο έργο αυτό, παρόλο που δεν υπήρχε ούτε σχέδιο ούτε χρήματα για το Ηρώο.

Ίδρυση Επιτροπής Δημόσιων Κήπων και Δενδροστοιχιών  

Το 1927 ιδρύθηκε η Επιτροπή Δημοσίων Κήπων και Δενδροστοιχιών και ξεκίνησε μια νέα κατεύθυνση για το Πεδίο του Άρεως. Δεν έλειψαν οι επίδοξοι μνηστήρες, αλλά ο χώρος αυτός του δημοσίου, ο οποίος από δεκαετίες πριν είχε προβλεφθεί στο Σχέδιο της Πόλης για κοινή χρήση, παραχωρήθηκε με τον ιδρυτικό νόμο της επιτροπής σε αυτήν, ώστε να φυτευθεί και να μεταβληθεί σε δημόσιο κήπο. Έτσι έγινε ένα αποφασιστικό βήμα προς τα εμπρός.

Η επιτροπή αμέσως μόλις τακτοποίησε τα του Εθνικού Κήπου, ο οποίος κατά γενική ομολογία σε αυτή οφείλει τη σωτηρία και την πρόοδο του, ξεκίνησε τη φύτευση του Πεδίου του Άρεως, αλλά βρέθηκε μπροστά σε τεράστιες δυσχέρειες οικονομικής, τεχνικής και διοικητικής φύσης. Τα οικονομικά μέσα τα οποία διέθετε η επιτροπή, ήταν ελάχιστα, ενώ δεν υπήρχαν τα κατάλληλα φυτώρια για τη γρήγορη διαμόρφωση του κήπου. Οι μεγαλύτερες, όμως, δυσκολίες ήταν διοικητικής φύσης και αυτές ήταν που εμπόδισαν να προχωρήσει το ζήτημα.

Οι διοικητικές δυσκολίες παρουσιάζονταν από την ανάγκη να απομακρυνθούν οι υφιστάμενες, ως επί το πλείστον παράνομες, εγκαταστάσεις στο Πεδίον του Άρεως. Μερικές από αυτές είχαν τελείως ασύμβατο ρόλο προς το Πάρκο, ενώ άλλες έπρεπε να φύγουν γιατί καταλάμβαναν πολύτιμους χώρους για τη φύτευση. Η Επιτροπή έπρεπε να υπερπηδήσει πολλά εμπόδια, τα οποία οφείλονταν στις απαιτήσεις διαφόρων κρατικών υπηρεσιών, στην πολυαρχία και στην αδιαφορία των διαφόρων υπηρεσιών να αναγνωρίσουν τις ανάγκες της πόλης για τη δημιουργία δημοσίου κήπου. Ο πρόεδρος της επιτροπής Πέτρος Καλλιγάς κατέβαλε συνεχή αγώνα για να απαλύνει τις αντιθέσεις και να βρει συμβιβαστικές λύσεις

Οι στρατιωτικές υπηρεσίες ήθελαν να παραμείνουν στη διάθεση τους χώροι του Πεδίου του Άρεως για την άσκηση και για τη λειτουργία της Ιππευτικής Σχολής και του «Νοσοκομείου Κτηνών». Υπηρεσιακοί παράγοντες ήθελαν να παραμείνουν οι ημι-μόνιμες προσφυγικές εγκαταστάσεις (που περιλάμβαναν και απλά παραπήγματα) και μάλιστα να ανεγερθούν μόνιμες πολυκατοικίες.

Εάν γίνονταν δεκτές οι παραπάνω αντιλήψεις θα δημιουργούνταν ένας μικρός πνεύμονας πρασίνου που ουσιαστικά θα εξυπηρετούσε μόνο τις εγκαταστάσεις που υπήρχαν στο Πεδίο του ‘Αρεως και όχι το κοινό της πόλης. Από αυτά τα λίγα που παρέθεσα, μπορεί εύκολα κάποιος να καταλάβει με ποια εμπόδια πάλευε η Επιτροπή Δημοσίων Κήπων και Δενδροστοιχιών. Ιδίως η εμμονή του Πανελληνίου Γυμναστικού Συλλόγου είχε προκαλέσει σοβαρότατη αντίθεση μεταξύ αυτού και της Επιτροπής και δημιούργησε σε κάποιους κύκλους την παρεξήγηση ότι σκοπεύαμε να εξοντώσουμε το Πανελλήνιο Γυμναστήριο. Η πρόοδος του θέματος καθυστερούσε σημαντικά. Η οριστική λύση όμως δεν έπρεπε να αναβάλλεται διαρκώς σε βάρος σπουδαίων συμφερόντων της πόλης.

Εάν το Πεδίον του ‘Αρεως ήταν άλλοτε το σύνορο της πόλης, σήμερα περιλαμβάνεται στο κέντρο της. Η πρωτεύουσα σε σχέση με τον πληθυσμό και την δομημένη επιφάνεια της  στερείται μεγάλων κοινόχρηστων εκτάσεων πρασίνου για την εξυπηρέτηση της υγείας και της αναψυχής του λαού. Από την άποψη αυτή, η δημιουργία δημόσιου κήπου στο Πεδίον του Άρεως θα προσέθετε στην Αθήνα μια αξιόλογη όαση, παρόμοια προς το συγκρότημα του Εθνικού Κήπου και του Ζαππείου, στην οποία εύκολα θα μπορούσε να καταφεύγει το κοινό κατά τις ηλιόλουστες ημέρες του Χειμώνα και τις θερμές νύχτες του Καλοκαιριού.

1934: Πολιτική απόφαση για τη δημιουργία του Πάρκου

Η κυβέρνηση αποφάσισε το 1934 να επέμβει ενεργά στην υπόθεση του Πεδίου του Άρεως και να δώσει γρήγορη λύση. Το αρμόδιο υπουργείο Συγκοινωνίας ανέλαβε την εξεύρεση των αναγκαίων μέσων για την εκτέλεση του έργου. Για αυτό ψηφίστηκε ο νόμος με αριθμό 61 71 ο οποίος επέκτεινε τη δικαιοδοσία του Ταμείου Μονίμων Οδοστρωμάτων και σε έργα όπως αυτό, καθώς το Ταμείο ήταν σε θέση να βρει τους αναγκαίους πόρους χωρίς να απομακρύνεται από τον κύκλο της υπόλοιπης αποστολής του. Μετά καταβλήθηκε προσπάθεια να αρθούν οι αντιθέσεις μεταξύ Επιτροπής Κήπων και Δενδροστοιχιών και Πανελλήνιου Γυμναστικού Συλλόγου και να περιοριστούν οι αξιώσεις διαφόρων άλλων κρατικών υπηρεσιών στο Πεδίον του Άρεως.

Το μεγαλύτερο εμπόδιο που έπρεπε να λυθεί γρήγορα ήταν η θέση του Γυμναστηρίου γιατί από αυτό εξαρτιόταν η διαμόρφωση του κήπου και η έναρξη των εργασιών. Έγιναν πολλές προσπάθειες ώστε να επικρατήσει η άποψη της Επιτροπής. Συζητήθηκαν και άλλες προτάσεις, όπως να κληθεί ειδικός από το εξωτερικό για τη διευθέτηση του ζητήματος. Ο υπουργός Συγκοινωνίας κύριος Πέτρος Ράλλης, από τον κίνδυνο οι σχετικές πιστώσεις να διατεθούν για άλλους σκοπούς, αποφάσισε να συστήσει Επιτροπή επίλυσης του ζητήματος, η οποία λειτούργησε ως διαιτητής μεταξύ της Επιτροπής Δημόσιων Κήπων και Δενδροστοιχιών και του Πανελλήνιου Γυμναστικού Συλλόγου ως προς τον καθορισμό της θέσης του γυμναστηρίου.

Οι βασικές αρχές σχεδιασμού του Πεδίου του Άρεως

Η ειδική επιτροπή που συστάθηκε από τον υπουργό Συγκοινωνίας έθεσε τους ακόλουθους όρους ως προς τη διαμόρφωση του Πεδίου του Άρεως, οι οποίοι έγιναν δεκτοί από την κυβέρνηση και αποτέλεσαν τη βάση για όλες τις ενέργειες που ακολούθησαν:

1. Ολόκληρος ο προβλεπόμενος μη οικοδομήσιμος χώρος μεταξύ των οδών Κοδριγκτώνος, Μαυρομματαίων, Αλεξάνδρας και Σχολής Ευελπίδων έπρεπε να διατεθεί για το πράσινο και τη χρήση του κοινού με εξαίρεση τον απολύτως απαραίτητο χώρο για τις ασκήσεις των Ευέλπιδων.
2. Στην κοινή χρήση έπρεπε να περιέλθει ολόκληρος ο λόφος Φινοππούλου και να ενωθεί με τον υπόλοιπο χώρο.
3. Πρέπει να επιτραπεί στο Πεδίον του Άρεως η ανέγερση κέντρου αναψυχής υπό ορισμένους αυστηρούς περιορισμούς.
4. Σε ολόκληρο τον χώρο θα επιτρεπόταν η κυκλοφορία πεζών, αποκλείοντας την κυκλοφορία οχημάτων και ιππέων, ενώ η οδός προς την Σχολή Ευελπίδων θα μετατοπιστεί όσο το δυνατόν περιφερειακά στις παρυφές του λόφου φινοπούλου
5. Το γυμναστήριο θα επιβαλλόταν να τοποθετηθεί στη διασταύρωση των οδών Κοδριγκτώνος και Μαυροματαίων και δίπλα το πεδίο αντισφαίρισης, μη καταλαμβάνοντας χώρο μεγαλύτερο από αυτόν που σήμερα κατέχει, και με τον όρο να μην ανυψώθη από το επίπεδο του Άλσους και να περιφράσσεται με απλό κιγκλίδωμα και φυτείες δέντρων με εξαίρεση τη δυτική πλευρά του, όπου θα κατασκευαστούν οι κερκίδες των θεατών.
6. Στο περιβάλλον των ναών που βρίσκονται στο Πεδίον του Άρεως δεν πρέπει να δοθεί ιδιαίτερος τόνος αλλά να παραμείνουν αυτοί ως εκκλησίες εντός πυκνού πράσινου και να απαγορευτεί η χρήση τους για κηδείες.
7. Όλα τα στρατιωτικά και προσφυγικά κτήρια πλην της σχολής Ευελπίδων δεν θα έπρεπε να πάρουν το χαρακτηρισμό «διατηρητέων» αλλά ως «κατεδαφιστέων».
8. Πρέπει να απομακρυνθούν τα χώματα που απέθεσε η εταιρεία Πάουερ διότι δεν κρίνονται κατάλληλα για την επιτυχημένη ανάπτυξη του πρασίνου.

Ένα Πάρκο για τις ανάγκες των πολιτών

Ο χώρος του Πεδίου του Άρεως δεν ήταν δυνατό να αποτελεί απομίμηση κλασικού κήπου αλλά έπρεπε να προσαρμοσθεί προς τις τοπικές συνθήκες βλάστησης και τις ανάγκες και συνήθειες του λαού, τις οποίες πρωτίστως σκοπεύει να εξυπηρετήσει. Οι τοπικές κλιματολογικές συνθήκες και οι συνήθειες του λαού καθιστούν ζητούμενο την υπαίθρια ζωή στον ελεύθερο χρόνο κατά τις ωραίες ημέρες του Χειμώνα και τις νύχτες του Καλοκαιριού. Σήμερα, όσοι διαθέτουν τα μέσα και τον χρόνο, καταφεύγουν εκτός των Αθηνών για την αναζήτηση ψυχικής ανάτασης. Άλλοι εκστρατεύουν από τις άκρες της πόλης προς το Ζάππειο και πολλοί αναζητούν ανακούφιση και στις μικρές πλατείες ή μεγάλα πεζοδρόμια.

Το Πεδίον του Άρεως από τη θέση που βρίσκεται μπορεί να παρέχει σπουδαία εξυπηρέτηση του λαού για τις ανάγκες του, ακόμα κι αν στερείται ορισμένα φυσικά προτερήματα όπως ο ορίζοντας που διαθέτει το Ζάππειο. Το πάρκο πρέπει να είναι προσιτό στο κοινό και να εξασφαλίζονται μεγάλοι χώροι περιπάτου τόσο για την πυκνή όσο και την αραιή κίνηση, ηλιόφωτοι κατά το χειμώνα και σκιαζόμενοι κατά το καλοκαίρι, ενώ προβλέπεται το κέντρο συγκέντρωσης, όπως άλλωστε αποφάσισε και η σχετική επιτροπή.

Ο επισκέπτης του κήπου που αποζητά την ανακούφιση, δεν πρέπει να έρχεται απέναντι στο αίσθημα της μελαγχολίας, το οποίο πολλές φορές εμπνέει ένα πυκνόφυτο δάσος. Ο κήπος πρέπει να είναι φωτεινός και ευχάριστος. Κατά το καλοκαίρι ο επισκέπτης πρέπει να βρίσκει σκιασμένα μονοπάτια, να βλέπει κατά το δυνατόν προς κάθε κατεύθυνση, με ελεύθερο οπτικό ορίζοντα, διάφορους συνδυασμούς πρασίνου, οι οποίοι να εναλλάσσονται και να έχουν ποικιλία. Κατά το χειμώνα πρέπει ο κόσμος να απολαμβάνει τον ήλιο. Επειδή ο χώρος στερείται φυσικών πλεονεκτημάτων και έχει μορφή «πλαδαρή και επίπεδη», θα πρέπει να διαμορφωθούν διατάξεις ανθώνων, τεχνητές λίμνες, βράχοι και καταρράκτες και να τοποθετηθούν έργα τέχνης ώστε να υπάρχει ποικιλία για την οπτική ευχαρίστηση του κόσμου.

Συνδυασμός καλλωπιστικής επιτήδευσης και φυσικού πρασίνου

Για την έκταση και το σκοπό του Πεδίου του Άρεως δεν είναι δυνατή η συστηματική και σε ευρεία κλίμακα διαμόρφωση γεωμετρικών σχημάτων από διακοσμητικούς θάμνους διότι δεν θα είναι ευχάριστη. Η καλλωπιστική επιτήδευση πρέπει να περιορίζεται μόνο όπου προσθέτει μια επιπλέον ευχαρίστηση στον περιπατητή για λόγους ποικιλίας ή επιβάλλεται από την τοπική διαμόρφωση, τις εισόδου, των έργων τέχνης. Επιτήδευση και φυσικό περιβάλλον πρέπει να εναλλάσσονται ώστε να αποφεύγεται η μονοτονία.

Κεφαλαιώδους σημασίας είναι ακόμα το ζήτημα της σχέσης του περιπατητή τού Πάρκου προς το περιβάλλον εκτός του κήπου. Οι εξωτερικές προοπτικές πρέπει να εκτείνονται στον ορίζοντα πέραν του κήπου, ώστε να δημιουργείται αισθητική αρμονία. Σε αντίθετη περίπτωση, πρέπει να δημιουργείται τεχνητός ορίζοντας με ποικιλία στη μορφή  και τον χρωματισμό των δέντρων. Ένας συνδυασμός για παράδειγμα, πεύκων και ευκαλύπτων με ήλιο δημιουργεί ευχάριστο ορίζοντα. Πρέπει να επιδιωχθεί η εξασφάλιση της θέας προς τους λόφους Λυκαβηττού, Στρέφη, Φινόππουλου και προς τα Τουρκοβούνια και από κάποια σημεία η θέα της σιλουέτας της Ακρόπολης.

Αφού αποφασίστηκε η οριστική παραμονή του αθλητικού κέντρου στο Πεδίον του Άρεως, θα πρέπει αυτό να μην είναι κρυμμένο αλλά να δημιουργηθεί μια μικρή πλατεία εντός του πεδίου του Άρεως με την πρόβλεψη μελλοντικής κατασκευής μνημειακών προπυλαίων τα οποία θα τονίζουν τη θέση του αθλητικού κέντρου με την τοποθέτηση ίσως και κάποιου έργου τέχνης.

Η περιφερειακή δενδροστοιχία, φυτεμένη με δένδρα μεγάλα, φυλλοβόλα – λεύκες πλατάνια και λοιπά – θα επιτρέπει ένα συνεχή περίπατο μήκους περίπου ενάμιση χιλιομέτρου και θα παρέχει διάφορες προοπτικές του πρασίνου του Πάρκου.

Κέντρο συγκέντρωσης πολιτών

Το κέντρο συγκέντρωσης που αποφάσισε η επιτροπή με γειτονική πλατεία πυκνής κίνησης (Άλσος Οικονομίδη) τοποθετήθηκε σε μια θέση στο υψηλότερο μέρος του Πάρκου επειδή αυτή έχει σχετικώς ανοικτότερο ορίζοντα και η εδαφική σύσταση της καθιστά δυσχερέστερη τη φύτευση. Το κέντρο προβλέπεται ότι θα έχει θέσεις επί ανοιχτής βεράντας σε ύψος κατά μέσο όρο 0,75 m από την πλατεία. Η πλατεία θα συγκροτείται από ελαφρές πρασιές μέχρι τα δέντρα, ώστε να είναι δυνατό μελλοντικά το μεγάλωμα της, αν η ανάγκη το επιβάλλει, χωρίς να υπάρξει βλάβη των μεγάλων δέντρων. Πλην του αν κέντρου θεωρήθηκε σκόπιμο να προβλέψουμε και δεύτερο μικρό στο σημείο 27 (σ.σ. Γαρδένια), επειδή από αυτό φαίνεται καλύτερα η σιλουέτα της Ακρόπολης. Το κέντρο αυτό δεν θα είναι κατ ουσίαν τόπος πυκνής συγκέντρωσης αλλά απλό αναψυκτήριο για όσους περιπατητές επιθυμούν ηρεμία.

Η τοποθέτηση τεχνητών λιμνών και λοιπών εγκαταστάσεων προτιμήθηκε να γίνει στο κάτω της κεντρικής δενδροστοιχίας τμήμα, επειδή σε αυτές τις εγκαταστάσεις συχνάζουν περισσότερα παιδιά και είναι σωστό να κινείται ο πληθυσμός των παιδιών μακριά από τα κέντρα συγκέντρωσης και πυκνής κίνησης των περιπατητών. Ουσιαστικά ο κήπος διακρίνεται σε 4 τμήματα τα οποία χωρίς να διασπούν την ενότητα του συνόλου χωρίζονται αυτομάτως μεταξύ τους: το αθλητικό και το τμήμα της παιδικής κίνησης, το τμήμα του ήρεμου κέντρου και το τμήμα του πολύ θορυβώδους κέντρου συγκεντρώσεως. Σε καθένα από αυτά τα τμήματα το κοινό μπορεί να κυκλοφορεί ξεχωριστά, να μπαίνει και να βγαίνει στο Πάρκο χωρίς να διέρχεται υποχρεωτικά από όλα.

Ειδικές παρατηρήσεις

Το Αθλητικό Κέντρο θα εξυπηρετείται απευθείας από δυο εισόδους της πόλης αλλά δεν θα απομονωθεί από το Πάρκο, καθώς αποτελεί οργανικό στοιχείο του. Ούτε θα περιβληθεί από συμπαγή περιφράγματα παρά μόνο στις θέσεις του αμφιθεάτρου και των αποδυτηρίων όπου θα φυτευτούν δέντρα για να αποκλείσουν την αντιαισθητική προς τα έξω εμφάνιση. Εφόσον το αθλητικό κέντρο ορίστηκε να βρίσκεται στο Πάρκο, ούτε η θέα ούτε οι ήχοι της αθλητικής κίνησης πρέπει να αποκλειστούν από το περιβάλλον του Πάρκου.

Κρίθηκε σωστό οι μεγαλύτερες αρτηρίες του κήπου, οι δενδροστοιχίες περιπάτου να  κατασκευασθούν από ημι-μόνιμο οδόστρωμα με κράσπεδα και ρείθρα. Υπάρχει και η αντίληψη ότι η οδοποιία δεν πρέπει να έχει την ίδια μορφή με αυτή της πόλης, αλλά να είναι απλούστερη, περισσότερο προσαρμοσμένη στη φύση. Δεν πρέπει όμως να παραβλέψουμε ότι από αυτούς τους διαδρόμους θα υπάρχει μεγάλη κίνηση ανθρώπων οπότε επιβάλλεται να αντιμετωπισθεί η σκόνη και η λάσπη με κατάλληλο στρώσιμο και αποχέτευση για τα ύδατα. Η άποψη αυτή εξετάστηκε και από οικονομικής πλευράς για τις δαπάνες συντήρησης και αποφασίσαμε να αποδεχτούμε το συγκεκριμένο σύστημα το οποίο φανταζόμαστε ότι δεν θα αποτελεί δυσαρμονία με τη φυσική εικόνα του πάρκου. Για τις δευτερεύουσες αρτηρίες δίνονται να εφαρμοστούν απλούστερα συστήματα.

Το έργο θα είναι ένας συνηθισμένο Πάρκο πόλης χωρίς κάτι εξαιρετικό για μια πρωτεύουσα ευρωπαϊκού κράτους. Αλλά για τον τόπο μας, όπου η πολυαρχία, ή αδιαφορία, οι υποχωρήσεις, η ρουτίνα και οι ατέλειωτες συζητήσεις καθιστούν τόσο σπάνια τα έργα αυτού του είδους, ώστε και τα ελάχιστα να θεωρούνται σοβαρά, δεν πρέπει να περάσει απαρατήρητη η επιτυχία της διαμόρφωσής του κόντρα σε τόσες δυσχέρειες. Η πόλη δεν πρέπει επίσης να αγνοήσει ότι δύο αξιόλογοι οργανισμοί, η Επιτροπή Κήπων και Δενδροστοιχιών και το Ταμείο Μονίμων Οδοστρωμάτων υπήρξαν συντελεστές ανεκτίμητης αξίας γιατί την προαγωγή του ζητήματος. Οι ακάματες προσπάθειες της Επιτροπής και το υπέρ της πρωτεύουσας ενδιαφέρον του Ταμείου συντέλεσαν σπουδαία στην πραγματοποίηση του έργου.

Δημητρακόπουλος Ανάργυρος *

1885-1966

Ο Ανάργυρος Δημητρακόπουλος του Ιωάννη γεννήθηκε στην Αθήνα το 1885. Σπούδασε φυσικομαθηματικός και πολιτικός μηχανικός και εργάστηκε ως μηχανικός στο Υπουργείο Συγκοινωνιών και στη συνέχεια στο Υπουργείο Δημοσίων Έργων από το 1911 έως το 1946. Διετέλεσε σύμβουλος της Διοικούσας Επιτροπής του Τεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδος (1925-1927 και 1929-1933), αντιπρόεδρος (1933-1935) και πρόεδρος (1936-1941). Παράλληλα, από το 1938 έως το 1946 δίδαξε ως τακτικός καθηγητής Πολεοδομίας στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο.
Μεταπολεμικά, ο Ανάργ. Δημητρακόπουλος ανέλαβε διαδοχικά το Υπουργείο Δημοσίων Έργων στις κυβερνήσεις του Πέτρου Βούλγαρη (8.4.1945-11.8.1945), (11.8.1945-17.10.1945), στην κυβέρνηση του αρχιεπίσκοπου Δαμασκηνού (17.10.1945-1.11.1945) και στην κυβέρνηση του Παναγιώτη Κανελλόπουλου (1.11.1945-22.11.1945). Πολιτεύθηκε στις εκλογές του 1946 και αναδείχθηκε βουλευτής Αθηνών με το Δημοκρατικό Σοσιαλιστικό Κόμμα (ΔΣΚ), ως πρώτος επιλαχών, καταλαμβάνοντας την έδρα του Γεώργιου Παπανδρέου, ο οποίος διατήρησε εκείνη της Λέσβου. Στις εκλογές του 1950 πολιτεύθηκε στη Λέσβο με το Κόμμα Γεωργίου Παπανδρέου (προσωρινή εκλογική μετονομασία του ΔΣΚ) χωρίς να εκλεγεί. Έθεσε υποψηφιότητα για τελευταία φορά στις εκλογές του 1951 ως ανεξάρτητος στη Λέσβο χωρίς επιτυχία.
Ο Ανάργ. Δημητρακόπουλος μετά την απόσυρσή του από την πολιτική διετέλεσε πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου και αντιπρόεδρος ΔΕΗ. Απεβίωσε το 1966.

* Βιογραφικό Λεξικό Ελλήνων Βουλευτών