Κλείσιμο Πάρκων: το παράδειγμα της Μαδρίτης, το πρωτόκολλο και οι αντιδράσεις των πολιτών

Η Μαδρίτη είναι η μοναδική πρωτεύουσα της Ευρώπης που εφαρμόζει πρωτόκολλο κλεισίματος του κεντρικού Πάρκου Ρετίρο σε περίπτωση ακραίων καιρικών φαινομένων, δηλαδή ισχυρών ανέμων και έντονων χιονοπτώσεων – και όχι βέβαια κινδύνου πυρκαγιάς.

Η απόφαση αυτή στηρίζεται σε επίσημο και αναλυτικό πρωτόκολλο 187 σελίδων που εξέδωσε ο Δήμος Μαδρίτης μετά από συνεργασία δεκάδων επιστημόνων και στόχο έχει την προστασία των περιπατητών από πτώση κλαδιών ή δέντρων.

Πόσες ημέρες παραμένει κλειστό;

Σύμφωνα με επίσημα στοιχεία του ίδιου του Δήμου Μαδρίτης, το Πάρκο Ρετίρο παραμένει κλειστό περίπου το 1% των ημερών κάθε έτους. Η δημοτική αρχή υποστηρίζει ότι το μέτρο είναι απολύτως απαραίτητο, αφού το 80% των περιστατικών πτώσης δέντρων και κλαδιών συμβαίνει σε ημέρες με τέτοιες συνθήκες. Το πρωτόκολλο συντάχθηκε μετά από τον τραγικό θάνατο ενός άνδρα 38 ετών το 2014 και ενός παιδιού το 2016 από πτώση δέντρων.

Τι προβλέπει το πρωτόκολλο

«Πρωτόκολλο για Δράση σε Πρόβλεψη Εξαιρετικά Δυσμενών Καιρικών Συνθηκών και Διαχείριση Συμβάντων που Προκαλούνται από Δέντρα στους Κήπους Buen Retiro της Μαδρίτης».

Στόχος: Πρόληψη κινδύνων που σχετίζονται με την πτώση δέντρων ή κλαδιών κατά τη διάρκεια δυσμενών καιρικών συνθηκών.

Περίληψη Πρωτοκόλλου – Πάρκο Ρετίρο (Madrid)

1. Σκοπός και Γενικό Πλαίσιο

Το πρωτόκολλο εγκρίθηκε στα τέλη Μαΐου/αρχές Ιουνίου 2019, σε συνέχεια πολλών σοβαρών ατυχημάτων από πτώσεις δέντρων ή κλαδιών (2014, 2016, 2018). Σκοπός του είναι η προστασία της ασφάλειας των επισκεπτών και των εργαζομένων, αντιμετωπίζοντας τον κίνδυνο ρήξης δέντρων και παρακείμενων στοιχείων κατά την παρουσία έντονων φυσικών φαινομένων.

2. Επίπεδα Ειδοποίησης (4 επίπεδα)

Βασίζεται στην ταξινόμηση των καιρικών συνθηκών βάσει δεδομένων της Ισπανικής Μετεωρολογικής Υπηρεσίας :

• Πράσινο: Καμία υπέρβαση ορίων — ασφαλές.
• Κίτρινο: Επιτήρηση — υπάρχει μικρή πιθανότητα πτώσης κλαδιών.
• Πορτοκαλί: Υψηλός κίνδυνος — συστήνονται περιορισμοί ή εκκένωση ευαίσθητων τμημάτων.
• Κόκκινο: Εξαιρετικά υψηλός κίνδυνος —  το πάρκο κλείνει πλήρως.

Τα κριτήρια ενεργοποίησης περιλαμβάνουν:

• Ριπές ανέμου (π.χ. >65 km/h ή >55 km/h σε συνδυασμό με θερμοκρασίες >35 °C).
• Υψηλή θερμοκρασία, χαμηλή υγρασία, έντονη βροχόπτωση ή χιόνι καθώς και ευθραυστότητα του εδάφους, που αυξάνει τον κίνδυνο κατάρρευσης δέντρων.

3. Τεχνικές Ενέργειες – Διαδικασία

Όταν ενεργοποιείται μια απειλή (πορτοκαλί ή κόκκινο):

• Εκκενώνεται το πάρκο ή συγκεκριμένες ζώνες.
• Γίνεται σήμανση και οριοθέτηση επικίνδυνων σημείων με κορδέλες/μπάρα.
• Απαγορεύεται η πρόσβαση — ιδίως στο κόκκινο στάδιο.
• Μετά την υποχώρηση των επικίνδυνων συνθηκών, τεχνικοί επιθεωρούν το χώρο και επιβεβαιώνουν την επαναλειτουργία του — αφού ελεγχθούν κλαδιά, δέντρα και υποδομές.

• Το πρωτόκολλο ενημερώθηκε τον Ιούλιο του 2023, ώστε να ληφθούν υπόψη και οι ανανεωμένες προβλέψεις — όπως η δυνατότητα έκδοσης ειδοποίησης ακόμα και μία ώρα πριν την έναρξη της απειλής, μειώνοντας έτσι τα περιττά κλεισίματα.

Χαρακτηριστικά Πάρκου: Καλύπτει 118 εκτάρια με πάνω από 17.000 δέντρα, ιστορικά μνημεία και διάφορες εγκαταστάσεις. Πρόσβαση και Εκκένωση: 19 είσοδοι, με καθορισμένες διαδρομές και διαδικασίες εκκένωσης.

Εκπαίδευση και Προσομοιώσεις: Τακτικές ασκήσεις για τη διασφάλιση της ετοιμότητας.

Το πρωτόκολλο δίνει έμφαση στην ασφάλεια, τον συντονισμό και την αποτελεσματική αντιμετώπιση τόσο των δυσμενών καιρικών συνθηκών όσο και των περιστατικών που σχετίζονται με τα δέντρα, για την προστασία των επισκεπτών και τη διατήρηση της ακεραιότητας του πάρκου.

Η κοινωνική δυσαρέσκεια

Η πολιτική αυτή έχει προκαλέσει σωρεία αντιδράσεων από επιστήμονες, παρατάξης της Δημοτικής Αντιπολίτευσης αλλά τα κοινωνικά δίκτυα. Χαρακτηριστικά είναι τα δημόσια σχόλια πολιτών στον λογαριασμό Instagram του Πάρκου Ρετίρο:

«Το κύριο καταφύγιο της Μαδρίτης για τη ζέστη… κλειστό λόγω ζέστης; Είναι αστείο!»

«Πόσο γελοίο και ασεβές να κλείσεις το πάρκο! Πουθενά στον κόσμο δεν συμβαίνει αυτό! Κλείστε το μέρος με δέντρα για να μείνουν οι άνθρωποι στους δρόμους;»

«Το λάθος είναι στους ανθρώπους που διαλέξαμε. Φύγαμε από τη δουλειά και δεν έχουμε το δικαίωμα να απολαύσουμε το πάρκο. Αυτό δεν είχε ξανασυμβεί!»

«Ντροπή για το δημοτικό συμβούλιο, που επίσης δεν εξηγεί τίποτα. Θέλετε να περπατήσουμε στο δρόμο με την άσφαλτο που καίει;»

«Είναι εξωφρενικό να κλείνουν το Ρετίρο όλη την ώρα: για ζέστη, για αέρα, για καταιγίδα. Ζω στην περιοχή σχεδόν 60 χρόνια – ποτέ δεν είχε συμβεί.»

«Είναι σαν να κλείνεις τη θάλασσα στις παραλίες και να αφήνεις τον κόσμο στην καυτή άμμο. Αστείο.»

«Το πάρκο κλειστό. Κανείς δεν ξέρει γιατί. Και το δημαρχείο δεν εξηγεί τίποτα!»

«Κλειστά σήμερα τα πάρκα στη Μαδρίτη; Ποιο είναι το δίλλημα; Να πεθάνουμε ή από πτώση κλαδιών ή ασφυξία από τη ζέστη; Ντροπή στο δημαρχείο!»

Πολιτικές αντιδράσεις

Το κόμμα της αντιπολίτευσης κατέθεσαν πρόταση για την αναθεώρηση του πρωτοκόλλου, επισημαίνοντας ότι «τα πάρκα πρέπει να παραμένουν ανοιχτά και να υποστηρίζονται ως δίκτυα αστικού δροσισμού». Παράλληλα, προτείνει τη χρήση δημόσιων κτιρίων ως «κλιματικά καταφύγια» και τη δημιουργία προγραμμάτων ενίσχυσης για ευάλωτους πολίτες.

Η Greenpeace Ισπανίας δημοσίευσε έκθεση σύμφωνα με την οποία η Μαδρίτη υπολείπεται σημαντικά σε υποδομές για την αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης, όπως τα «refugios climáticos» – κλιματικά καταφύγια που εφαρμόζονται με επιτυχία σε πόλεις όπως η Βαρκελώνη.

Ο  δήμαρχος της Μαδρίτης έχει δήλωσε ότι κατανοεί την «έλλειψη κατανόησης» μεταξύ των πολιτών. Όλες οι δημοτικές ομάδες συμφωνούν ότι το μέτρο είναι «αντίθετο στην κοινή λογική».

Οι ειδικοί στον πολεοδομικό σχεδιασμό και την κλιματική αλλαγή συμφωνούν ότι τα αστικά πάρκα λειτουργούν ως πραγματικά κλιματικά καταφύγια κατά τη διάρκεια των καυσώνων, επομένως το κλείσιμό τους σε πόλεις όπως η Μαδρίτη δεν έχει νόημα. «Τα πάρκα μπορεί να είναι έως και 15 βαθμούς πιο δροσερά από τους ασφαλτοστρωμένους δρόμους και οι άνθρωποι είναι αρκετά υπεύθυνοι ώστε να μένουν κοντά σε σιντριβάνια και να δροσίζονται», είπε στο Infobae Spain η Isabelle Anguelovski, καθηγήτρια ICREA στο ICTA-UAB στη Βαρκελώνη.

Από την πλευρά της, η Marta Olazabal, ερευνήτρια στο Βασκικό Κέντρο για την Κλιματική Αλλαγή, αναγνωρίζει την «κατανοητή ανησυχία» των αρχών σχετικά με τον κίνδυνο αποκόλλησης κλαδιών μετά από περιόδους ξηρασίας και ακραίας ζέστης, αλλά τονίζει ότι η απαγόρευση πρόσβασης αποτελεί έναν ακόμη κίνδυνο για τη δημόσια υγεία, στερώντας από τον πληθυσμό την κύρια πηγή ανακούφισης από την αστική θέρμανση.

«Το θέμα είναι ότι η θερμότητα είναι ένας σιωπηλός δολοφόνος και οι συνέπειές της σπάνια αποδίδονται. Επομένως, είναι ζωτικής σημασίας να επενδύονται πόροι στην προετοιμασία χώρων πρασίνου και στην προσφορά εναλλακτικών λύσεων όταν δεν μπορούν να ανοίξουν πλήρως», εξηγεί ο Olazabal. Εξετάζει την αυστηρότερη συντήρηση των δέντρων, το επιλεκτικό κλάδεμα και την αυξημένη άρδευση για να μειώσει την ευπάθεια των δέντρων σε καύσωνες.

Σε αντίθεση με το μοντέλο της Μαδρίτης, πόλεις όπως η Βαρκελώνη έχουν εφαρμόσει ένα δίκτυο με περισσότερα από 260 κλιματικά καταφύγια, με στόχο να διασφαλίσουν ότι το 95% του πληθυσμού θα έχει ένα σε απόσταση πέντε λεπτών από το σπίτι του. Αυτά τα καταφύγια είναι ενσωματωμένα σε βιβλιοθήκες, κοινοτικά κέντρα και ανοιχτά πάρκα ειδικά σχεδιασμένα για την ανακούφιση από το θερμικό στρες. Στόχος είναι να ακολουθηθεί αυτό το παράδειγμα, ώστε η πρωτεύουσα να μην χάσει ένα από τα πιο πολύτιμα περιουσιακά της στοιχεία: τους πράσινους πνεύμονές της.

Πηγές:

https://www.madrid.es/portales/munimadrid

Público.es: Así funciona el protocolo de cierre del Retiro

HuffingtonPost.es: Expertos critican el cierre

ElPaís: El Ayuntamiento defiende los cierres

Más Madrid: Iniciativa contra la ola de calor