Ξήρανση Φτελιών στο Πεδίον του Άρεως: Η απάντηση της Διεύθυνσης, τα αίτια και οι τρόποι αντιμετώπισης

Τις τελευταίες εβδομάδες είναι παρά πάνω από εμφανής στο Πεδίον του Άρεως η πρόωρη ξήρανση και φυλλόπτωση μεγάλων φτελιών κατά μήκος του κεντρικού διαδρόμου (πίσω από το μνημείο Κωνσταντίνου) και σε άλλα σημεία του Πάρκου. Μετά από σχετικό ερώτημα της Οργάνωσής μας, ο Διευθυντής του Πάρκου κ.Ευθύμιος Κοκμοτός ενημερώνει το κοινό για την κατάσταση των δέντρων, τις ενέργειες που έχουν γίνει μέχρι σήμερα και τις προβλεπόμενες επεμβάσεις.

Σύμφωνα με τη Διεύθυνση, η ζημιά στις φτελιές αποδίδεται σε προσβολή από το έντομο Xanthogaleruca luteola, το οποίο απομυζά τους ιστούς των φύλλων και προκαλεί σκελετοποίηση και φυλλόπτωση. Η φροντίδα του πρασίνου από τη νέα εργολαβία ξεκίνησε στα τέλη του Απριλίου με άλλες προτεραιότητες. Υπάρχει η πρόθεση να ζητηθεί από την Περιφερειακή Αρχή συνεργασία με επιστημονικό ίδρυμα για την αντιμετώπιση των εντομολογικών κινδύνων.

Ακολουθεί το πλήρες κείμενο της επιστολής, καθώς και μια σύντομη αναφορά βέλτιστων πρακτικών αντιμετώπισης της κατάστασης από διεθνή γεωπονικά ιδρύματα.

Απάντηση της Διεύθυνσης Πάρκων της Περιφέρειας Αττικής

Eναι σε γνώση μας η εικόνα που μας περιγράφεται και εμφανίζεται σε μεγάλης ηλικίας άτομα φτελιάς τόσο εντός του Πεδίου του Άρεως, όσο και σε τμήμα πεζοδρομίου πλησίον του Πανελληνίου Γυμναστικού Συλλόγου επι της οδού Ευέλπιδων. Σε καμία περίπτωση όμως δεν σχετίζεται με έλλειψη νερού αφού όλα τα μικρά παρτέρια εκατέρωθεν του πλακόστρωτου που οδηγεί στο άγαλμα Βασ. Κων/νου αρδεύονται επαρκώς.

Από τις μέχρι σήμερα παρατηρήσεις μας, πρόκειται για προσβολή ενός είδους σκαθαριού (Garerucella luteola ή αλλιώς Pyrrhalta luteola) οι προνύμφες του οποίου αρχικώς τρέφονται από την κάτω μεριά του φύλλου προκαλώντας μια αποσκελέτωση, ενώ τα ενήλικα τρώνε όλο το φύλλο δημιουργώντας ακανόνιστες τρύπες αφήνοντας μόνο τα νεύρα και το έλασμα (διάστικτα φύλλα). Η προσβολή αυτή δεν είναι σημερινή αλλά υπήρχε και τα προηγούμενα έτη και δεν οδηγεί κατά ανάγκη σε ξηράνσεις. Μάλιστα προ 3 ετίας είχαμε παρέμβει με ψεκασμό χρησιμοποιώντας βιολογικό σκεύασμα βακίλου αλλά χωρίς θεαματικά αποτελέσματα.

Το φαινόμενο φέτος παρουσιάζει μια έξαρση εξαιτίας των δύο διαδοχικών ετών 2024, 2025 κατά τη διάρκεια των οποίων καταγράφηκαν παρατεταμένοι περίοδοι με αυξημένες θερμοκρασίες, σε συνδυασμό με την μεγάλη ηλικία, γεγονός που καθιστά αυτά περισσότερο ευάλωτα στην εξάπλωση κάθε προσβολής. Πάντως οι όποιες παρεμβάσεις θα πρέπει να δρομολογηθούν αρχές άνοιξης με την έκπτυξη των φύλλων.

Στο σημείο αυτό να αναφέρουμε ότι η νέα εργολαβία πρασίνου εγκαταστάθηκε και ξεκίνησε την παροχή εργασιών της στα τέλη Απριλίου, δίνοντας προτεραιότητα στην αποκατάσταση βλαβών στο αρδευτικό αλλά και στις εργασίες χορτοκοπής και απομάκρυνσης ξηρής βλάστησης, ξηρών ιστάμενων δέδνδρων κλπ, ενόψει της αντιπυρικής περιόδου.

Σχετικά με το πλατάνι που αναφέρεται στο ηλεκτρονικό μήνυμα να διευκρινίσουμε αρχικά ότι δεν έχει υποστεί ολική ξήρανση, αλλά μόνο ξήρανση των φύλλων. Σε κάθε περίπτωση θα διερευνήσουμε περαιτέρω τους λόγους ξήρανσης των φύλλων μιας και αυτός ο χώρος αρδεύεται ικανοποιητικά.

Σε γενικές γραμμές όλα τα δενδρώδη και θαμνώδη είδη παρακολουθούνται από φυτουγειονομικής πλευράς, ενώ προς βοήθεια μας θα ζητηθεί από την Περιφερειακή Αρχή να δρομολογηθεί συνεργασία με προγραμματική σύμβαση με επιστημονικό ίδρυμα αναγνωρισμένου κύρους για την αντιμετώπιση εντομολογικών κινδύνων με φιλοπεριβαλλοντικές μεθόδους.

Αξίζει να σημειώσουμε ότι ο έλεγχος των εντομολογικών προσβολών στα πάρκα με τις συμβατικές μεθόδους παρουσιάζει αυξημένη δυσκολία, ενώ η αντιμετώπιση τους θέλει συνεχή παρακολούθηση της εξέλιξης των πληθυσμών των εντόμων για έγκαιρες επεμβάσεις και για εφαρμογή ανά έντομο της ενδεδειγμένης βιολογικής αντιμετώπισης στον κατάλληλο χρόνο και μόνο όπου χρειάζεται (π.χ. εξαπόλυση ωφέλιμων εντόμων, παρεμπόδιση σύζευξης, εφαρμογή εντομοπαθογόνων, κ.ά.)

Ο ΑΝΑΠΛΗΡΩΤΗΣ ΠΡΟÏΣΤΑΜΕΝΟΣ ΤΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΕΥΘΥΜΙΟΣ ΚΟΚΜΟΤΟΣ

ΠΡΟΙΣΤΑΜΕΝΟΣ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΠΕΔΙΟΥ ΑΡΕΩΣ

Το σύγχρονο «οπλοστάσιο» για την προστασία των Φτελιών και άλλων Δέντρων

Αναζητώντας περισσότερες πληροφορίες για το συγκεκριμένο έντομο και την προστασία των Φτελιών και άλλων δέντρων, βρίσκουμε στη διεθνή βιβλιογραφία ότι υπάρχει πλέον μεγάλη ποικιλία σύγχρονων τρόπων αντιμετώπισης που περιλαμβάνουν από βιολογικούς παράγοντες (παράσιτα που καταστρέφουν τα αυγά του εντόμου) μέχρι εντομοκτόνα που δεν ψεκάζονται (κάτι που ΔΕΝ θα μπορούσε να γίνει σε δημόσιο χώρο) αλλά εφαρμόζονται είτε με «κολλάρα» στους κορμούς των δέντρων, είτε με έκχυση στις ρίζες τους. Συγκεκριμένα:

Το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας (IPM Program – UC Davis) προτείνει:

1. Συνδυαστική Προσέγγιση IPM:
   Φυτά ανθεκτικών ποικιλιών, καλές καλλιεργητικές πρακτικές, διατήρηση φυσικών εχθρών, και προσεκτική χρήση εντομοκτόνων.
2. Παρακολούθηση (Monitoring):
   Καθημερινοί έλεγχοι, ιδιαίτερα την άνοιξη — ανίχνευση για αυγά και προνύμφες σε εβδομαδιαία βάση.
3. Χημική αντιμετώπιση:
   • Με ψεκασμό φύλλων: επαφή ή translaminar εντομοκτόνα, σύμφωνα με την εμφάνιση των πρώιμων προνυμφών (1ης–2ης ηλικίας)
   • Ζώνη στον κορμό (trunk banding): χρησιμοποιώντας residual εντομοκτόνα που εφαρμόζονται σε ταινία 30–40 cm γύρω από τον κορμό, πριν οι προνύμφες κατέβουν για να κουκουλιάσουν — για μείωση των επόμενων γενεών.
   • Συστηματικά εντομοκτόνα (soil drench ή injection) που απορροφώνται μέσω ριζών ή κορμού και εξασφαλίζουν προστασία για 1–2 εποχές. Εφαρμόζονται την άνοιξη πριν τις προνύμφες ή αμέσως μετά την έναρξη νύμφωσης.

Colorado State University

• Τονίζουν το προτιμητέο soil drench ή injection με συστηματικά εντομοκτόνα ως κύρια μέθοδο, ιδιαίτερα όπου οι ψεκασμοί μπορεί να βλάψουν άλλους οργανισμούς ή να προκαλέσουν αντοχή.

Purdue University

• Η έγκαιρη εφαρμογή ψεκασμών κρίνεται κρίσιμη: πρώτη και δεύτερη γενιά προνυμφών να αντιμετωπίζονται χειρουργικά όταν εμφανιστούν τα πρώιμα στάδια, ενώ οι ψεκασμοί πρέπει να καλύπτουν καλά την κάτω επιφάνεια του φύλλου.

Βιολογικές & Οργανικές Μέθοδοι

1. Φυσικοί εχθροί / ωοπαρασιτοειδή:
   Τα είδη Oomyzus gallerucae (ωοπαράσιτο των αυγών) και Oomyzus brevistigma (παράσιτο νυμφών), καθώς και η μύγα Erynniopsis antennata (tachinid) αντιμετωπίζουν σημαντικά τα στάδια του εντόμου.
   Συνιστάται αποφυγή υπολειμματικών φυτοφάρμακων που θα πλήξουν αυτούς τους ωφέλιμους οργανισμούς.
2. Βιολογικά προϊόντα:
   • Bt tenebrionis (Bacillus thuringiensis) ενάντια στις προνύμφες έχει αποδειχθεί αποτελεσματικό σε εφαρμογές με ψεκασμό.
   • Botanical εντομοκτόνα: neem oil (azadirachtin), pyrethrum, βρώσιμα έλαια εφαρμόζονται κυρίως σε πρώιμα στάδια προνυμφών και προωθούνται σε οργανικές πρακτικές IPM.
3. Καλλιεργητικές πρακτικές:
   • Διατήρηση υγιών δέντρων μέσω καλής άρδευσης, λίπανσης και απομάκρυνσης νεκρής ή ασθενικής βλάστησης.
   • Αφαίρεση και καταστροφή εντοπισμένων νεκρών/προσβεβλημένων δέντρων για την πρόληψη μετάδοσης άλλων ασθενειών (π.χ. μυκητώσεις, Dutch elm disease)

Από τα παραπάνω είναι εμφανές ότι λύσεις υπάρχουν. Και είναι σίγουρο ότι και τα Ελληνικά Πανεπιστήμια έχουν εξαιρετικούς επιστήμονες που θα μπορούσαν να συμβάλλουν στην προστασία του πρασίνου στο πεδίο. Εκείνο που χρειάζεται είναι να αλλάξει η αντίληψη για το αστικό πράσινο. Να φύγει από τον πάτο των προτεραιοτήτων κάθε Αρχής που το διαχειρίζεται μέσω ευκαιριακών εργολαβιών και να αναδειχτεί στην πρωταγωνιστική θέση για την επιβίωση κάθε πόλης και των κατοίκων της.