Από την Τετάρτη 22 Απριλίου μέχρι και την Κυριακή, η Περιφέρεια Αττικής έχει παραχωρήσει το Πεδίον του Άρεως στη διοργάνωση μίας «φιλανθρωπικής», όπως αυτοχαρακτηρίζεται, αθλητικής διοργάνωσης με την επωνυμία «No Finish Line Athens», που μέχρι πέρσι διεξαγόταν στο Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος.

Η μετακίνησή της σε δημόσιο χώρο, πιστεύουμε ότι δημιουργεί την ανάγκη για πλήρη διαφάνεια και λογοδοσία γύρω από τα οικονομικά στοιχεία της διοργάνωσης. Η διαφάνεια, άλλωστε, είναι αυτή που μπορεί να δείξει πέραν κάθε αμφισβήτησης εάν τα χρήματα γύρω από τη διοργάνωση κάποιας «φιλανθρωπικής» εκδήλωσης βρίσκουν τον προορισμό που εξαγγέλλεται ότι έχουν.

Η διοργάνωση «No Finish Line Athens» φαίνεται ιδιαίτερα περίπλοκη και σύνθετη και, με βάση τα διαθέσιμα δημόσια στοιχεία, δεν προκύπτει στη δημόσια ιστοσελίδα της πλήρης εικόνα σε κρίσιμα ζητήματα διαφάνειας, όπως η νομική της μορφή, τα μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου και οι οικονομικοί ισολογισμοί των προηγούμενων διοργανώσεων. Δηλαδή, πόσο κοστίζει η διοργάνωση, πόσα έσοδα υπάρχουν από τους χορηγούς, πόσα από τις συμμετοχές και πόσα από αυτά κατέληξαν σε «φιλανθρωπικές» δραστηριότητες (το ποσοστό των τελικών εσόδων που καταλήγουν σε ωφελούμενους είναι διεθνώς ο κρίσιμος δείκτης για την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας κάθε «κοινωφελούς δράσης»).

Το ελληνικό No Finish Line φέρεται να διοργανώνεται υπό την αιγίδα του διεθνούς ομώνυμου οργανισμού, υπό τον πρίγκιπα Αλβέρτο ΙΙ του Μονακό, με τοπικούς διοργανωτές το «NFL Athens» (το οποίο, με βάση τη δημόσια ιστοσελίδα του, δεν εμφανίζει στοιχεία για τη νομική του μορφή), τον Αθλητικό Σύλλογο «Ερμής 1877», σε συνεργασία με την ΑΜΚΕ «Μαζί για το Παιδί».

Με βάση τις δημόσια διαθέσιμες πληροφορίες, η συγκεκριμένη ΑΜΚΕ «Μαζί για το Παιδί» φαίνεται να λειτουργεί κυρίως συγκεντρώνοντας κεφάλαια και κατευθύνοντάς τα προς άλλες οργανώσεις που παρέχουν σχετικές υπηρεσίες για τα παιδιά, ενώ η άμεση παροχή υπηρεσιών προς ωφελούμενους δεν προκύπτει ως κύρια δραστηριότητα της ΑΜΚΕ από τα διαθέσιμα στοιχεία (πέραν από τηλεφωνικές γραμμές). Από το site της προκύπτει ότι υπάρχει και Νομικό Πρόσωπο Ιδιωτικού Δικαίου Μη Κερδοσκοπικού Χαρακτήρα με την ίδια επωνυμία “Μαζί για το Παιδί”.

Η ΑΜΚΕ «Μαζί για το Παιδί», στο επίσημο site της, διαθέτει βασικά αλλά όχι αναλυτικά στοιχεία διαφάνειας. Οι εκθέσεις «κοινωνικού αποτυπώματος» (κρίσιμος δείκτης – θα εξηγήσουμε στη συνέχεια) φαίνεται να έχουν σταματήσει το 2021. Στον οικονομικό ισολογισμό του 2025 εμφανίζονται χρηματικά διαθέσιμα 2,7 εκατομμύρια ευρώ, έσοδα για το 2025, 3,2 εκατομμύρια ευρώ και έξοδα (μαζί με τα προγράμματα ΑΜΚΕ και μελών) 2,4 εκατομμύρια ευρώ.

Δεν εντοπίσαμε ισολογισμό – απολογισμό για τη διοργάνωση «No Finish Line», μάλλον διότι δεν είναι η ΑΜΚΕ «Μαζί για το Παιδί» ο διοργανωτής της εκδήλωσης αλλά ο ωφελούμενος. Αντίστοιχα, δεν εντοπίσαμε σχετικούς ισολογισμούς της διοργάνωσης ούτε στην ιστοσελίδα του «NFL Athens» ούτε του Αθλητικού Σωματείου «Ερμής 1877», που εμφανίζονται ως τοπικοί διοργανωτές του διεθνούς brand.

Γιατί είναι πολύ σημαντική η διαφάνεια σε τέτοιου είδους διοργανώσεις;

Στις Ηνωμένες Πολιτείες έχουν δημιουργηθεί ανεξάρτητοι οργανισμοί αξιολόγησης, όπως το Charity Navigator ή το GiveWell, οι οποίοι αναλύουν συστηματικά τις ΜΚΟ – ΑΜΚΕ και κάθε οργάνωση που συγκεντρώνει χρήματα για κοινωφελείς σκοπούς.

Εξετάζονται:
• πόσα χρήματα συγκεντρώνονται
• πόσα δαπανώνται σε διοικητικά έξοδα (διότι, εάν η πλειοψηφία των εσόδων πηγαίνει για να συντηρείται η ίδια η οργάνωση και όχι το έργο της…)
• πόσα καταλήγουν πραγματικά στους ωφελούμενους
• ποιο είναι το μετρήσιμο κοινωνικό αποτέλεσμα των προγραμμάτων
• ποιες διασυνδέσεις υπάρχουν μεταξύ διοίκησης και χρηματοδοτών και κατά πόσο τέτοιου είδους σχέσεις διασφαλίζουν τη διαφάνεια

Με βάση αυτά τα στοιχεία, κατατάσσονται οι «φιλανθρωπικές οργανώσεις» και υπάρχει δημόσια πληροφόρηση για το πού συγκεκριμένα και μετρήσιμα πηγαίνουν τα χρήματα που ενδιαφέρεται να δωρίσει κάποιο άτομο.

Στην Ελλάδα, ένα τέτοιο σύστημα ανεξάρτητης αξιολόγησης δεν υπάρχει. Οι περισσότερες οργανώσεις δημοσιεύουν εντυπωσιακά στιγμιότυπα από τις δράσεις τους, φωτογραφίες με σελέμπριτι και παράγοντες της πολιτικής και κοινωνικής ζωής. Για τα θέματα ουσίας, δημοσιοποιούν οικονομικούς απολογισμούς, συχνά ελεγμένους από ορκωτούς λογιστές, αλλά η αξιολόγηση του πραγματικού κοινωνικού αντίκτυπου παραμένει, σε μεγάλο βαθμό, «εσωτερική υπόθεση».

Στο Ηνωμένο Βασίλειο, όπου υπάρχει μεγάλη παράδοση «φιλανθρωπικών οργανώσεων», οι μεγάλοι οργανισμοί έχουν αρχίσει να δημοσιεύουν πολύ πιο λεπτομερείς δείκτες αποτελεσματικότητας, λόγω της γενικευμένης αμφισβήτησης του ρόλου τους:

• κόστος ανά ωφελούμενο
• μακροπρόθεσμη επίδραση των προγραμμάτων
• ανεξάρτητους ελέγχους

Όχι μόνο τυπικούς οικονομικούς απολογισμούς και δηλώσεις ορκωτών λογιστών, αλλά έσοδα, έξοδα και «κοινωνικό αποτύπωμα», δηλαδή πόσο πρακτικά αλλάζει η ζωή των ωφελούμενων από τη βοήθεια.

Σε μια εποχή όπου η κοινωνική προσφορά συνδέεται ολοένα και περισσότερο με μεγάλα δίκτυα δωρητών, επιχειρήσεων και ιδρυμάτων, η βασική πρόκληση γίνεται επιτακτική:
να γνωρίζουμε όχι μόνο πόσα χρήματα συγκεντρώνονται, αλλά και πόσα ξοδεύονται για να συγκεντρωθούν και τι αποτελέσματα παράγουν.

Χορηγοί – Εταιρική Ευθύνη

Η λεγόμενη «εταιρική ευθύνη» είναι ένα σημαντικό εργαλείο διαφημιστικής προβολής για τις επιχειρήσεις. Αντί να προβάλλεται η αξιοπιστία ενός προϊόντος ή μιας υπηρεσίας και η ανταγωνιστική τιμή του, δημιουργείται ένα αφήγημα γύρω από το brand: ότι νοιάζεται για φτωχούς, ασθενείς, τα παιδιά, το περιβάλλον κ.ά., σε μια προσπάθεια να αγγίξει προσωπικές ευαισθησίες των καταναλωτών και το brand να γίνει οικείο.

Δεν είναι κάτι καινούργιο στο παγκόσμιο μάρκετινγκ, αλλά στην Ελλάδα των τελευταίων χρόνων τείνει να αντικαταστήσει, σε κάποιο βαθμό, τον επιχειρηματικό ανταγωνισμό σε ποιότητα και τιμές, ενώ εξελίσσεται σε μια μεγάλη «βιομηχανία ενδιάμεσων» που περιλαμβάνει διαφημιστικά γραφεία, επιχειρήσεις μέσων μαζικής ενημέρωσης, δημοσιογράφους, παρουσιαστές, διοργανωτές εκδηλώσεων κ.ά.

Εάν ερχόταν ένας ξένος μαρκετίρ στην Ελλάδα, πιθανόν να έμενε άφωνος μπροστά σε φαινόμενα όπως το εξής: μια εταιρεία παροχής ρεύματος να συνεργάζεται με την Περιφέρεια Αττικής για τη διοργάνωση χριστουγεννιάτικων εκδηλώσεων στο Πεδίον του Άρεως και μια άλλη εταιρεία παροχής ρεύματος – θεωρητικά ανταγωνιστική – να συνεργάζεται επίσης με την Περιφέρεια Αττικής για αντίστοιχες εκδηλώσεις στο Πάρκο Τρίτση. Δύο θεωρητικά ανταγωνιστικές εταιρείες εμφανίζονται να κάνουν παρόμοιες δράσεις με τον ίδιο φορέα, σε διαφορετικά σημεία. Ποιος είναι ο πραγματικός επιχειρηματικός τους στόχος; Δημιουργεί ερωτήματα…

Επαναλαμβάνουμε: η μέγιστη εταιρική υπευθυνότητα είναι η προσφορά ποιοτικών προϊόντων και υπηρεσιών σε προσιτές, χαμηλές τιμές, ικανοποιώντας ουσιαστικά τις ανάγκες των καταναλωτών.

Οι «χορηγίες» δεν μπορούν ούτε να εκληφθούν ως μηχανισμός ανακατανομής υπερκερδών, ούτε ως εργαλείο κοινωνικής πολιτικής, και δεν μπορούν να υποκαταστήσουν τον υγιή ανταγωνισμό των επιχειρήσεων σε μια ευνομούμενη χώρα με ξεκάθαρους κανόνες επιχειρηματικότητας.

Γιατί ασχολούμαστε

Η παρούσα – εκτενής – ανάρτηση, φυσικά, δεν θα είχε θέση σε έναν ιστότοπο για τον μεγαλύτερο χώρο αστικού πρασίνου της Αθήνας, το Πεδίον του Άρεως. Πιστέψτε μας, προτιμάμε να ασχολούμαστε με χελώνες, κοτσύφια, τριανταφυλλιές, πικροδάφνες, την επιδιόρθωση των παγκακιών και την επαναλειτουργία του χώρου άθλησης εφήβων και ενηλίκων στο Πάρκο.

Η παραχώρηση, όμως, του μοναδικού μεγάλου πνεύμονα πρασίνου του κέντρου της Αθήνας σε μια «φιλανθρωπική» διοργάνωση με τη συμμετοχή ΑΜΚΕ και χορηγών, χωρίς σαφείς και επαρκείς εγγυήσεις – τουλάχιστον με βάση όσα είναι δημόσια διαθέσιμα – για την επίτευξη συγκεκριμένων στόχων και αποτελεσμάτων, μας οδήγησε να ασχοληθούμε με το θέμα, καθώς η Περιφέρεια Αττικής έχει ήδη προγραμματίσει ανάλογη εκχώρηση του πάρκου και το φθινόπωρο. Πάει δηλαδή να γίνει κανονικότητα, η μεταφορά όλων των εκδηλώσεων στον μοναδικό χώρο πρασίνου στις πιο πυκνοκατοικημένες γειτονιές της πρωτεύουσας, το Πεδίον του Άρεως.

Η σελίδα μας θα φιλοξενήσει προφανώς συγκεκριμένα στοιχεία διαφάνειας για την εκδήλωση που οι διοργανωτές τυγχόν θελήσουν να μας κοινοποιήσουν, ώστε οι πολίτες να μπορούν να διαμορφώσουν τη δική τους άποψη.

Πιστεύουμε ότι η διαφάνεια, η πληροφόρηση (και όχι η «επικοινωνία»), η ειλικρίνεια και η γνώση είναι πάντα θετικές για το κοινό καλό μιας κοινωνίας.

Υστερόγραφο περί “φιλανθρωπίας” 

Ίσως παρατηρήσατε ότι χρησιμοποιούμε σε εισαγωγικά τη λέξη «φιλανθρωπία». Δεν είναι τυχαίο. Ο όρος αυτός κουβαλά ένα ιστορικό φορτίο που είναι ξένο προς τη σύγχρονη πραγματικότητα και τις κοινωνικές αντιλήψεις.

Η «φιλανθρωπία» διαμορφώθηκε στην Ευρώπη του 19ου αιώνα, σε χώρες όπου οι έντονες κοινωνικές και οικονομικές ανισότητες (ευγενείς και μεγαλοαστοί από τη μία, πληβείοι και απελπιστικά περιθωριοποιημένοι πληθυσμοί από τη άλλη) οδηγούσαν τις εύπορες τάξεις να επιδεικνύουν ενδιαφέρον για τους φτωχούς, ανάπηρους, τις χήρες, τα ορφανά κ.α.. Ήταν, μεταξύ άλλων, ένας τρόπος διαχείρισης κοινωνικών εντάσεων σε μια εποχή πριν από τη συγκρότηση των σύγχρονων θεσμών κοινωνικής προστασίας και του κράτους δικαίου.

Στη σημερινή ελληνική κοινωνία, η έννοια αυτή έχει δώσει τη θέση της στην «αλληλεγγύη». Όχι ως λέξη-μόδα, αλλά ως διαφορετική οπτική. Γιατί η «φιλανθρωπία», όπως συχνά επισημαίνεται στον δημόσιο διάλογο, υπονοεί την άνιση σχέση: κάποιους που «δίνουν» και κάποιους που «δέχονται». Αντίθετα, η αλληλεγγύη προϋποθέτει μια πιο οριζόντια αντίληψη για την κοινωνία: ανθρώπους που αναγνωρίζουν ο ένας στον άλλον την ίδια αξία και δρουν αναλόγως.

Από αυτή την άποψη, η βοήθεια προς τον άλλον, η αλληλεγγύη, δεν είναι θέμα επίδειξης, προβολής, κοινωνικής καταξίωσης, ή ρόλου, αλλά επιλογή στάσης ζωής.

Η έννοια του «φιλάνθρωπου» σήμερα ανήκει στη σφαίρα της θρησκευτικής πίστης, καθώς αποδίδεται μόνο στον ελεήμονα και φιλάνθρωπο Θεό (τον Θεό κάθε πίστης, μίας δύναμης πάνω από τους ανθρώπους) – ενώ οι ίδιοι οι άνθρωποι καλούνται απλώς να επιλέξουν αν θα είναι αλληλέγγυοι απέναντι σε άλλους ανθρώπους με περισσότερες ανάγκες ή θα παραμείνουν αδιάφοροι.