Πεδίον του Άρεως: Τι λέει (και τι δεν λέει) η «Μελέτη Περιβαλλοντικού Προελέγχου» για τη νέα Διαχειριστική Μελέτη

Μελέτη Περιβαλλοντικού Προελέγχου για το Πεδίον του Άρεως: έργα, προϋπολογισμός 4,56 εκατ. €, σημαντικές προβλέψεις και κρίσιμες παραλείψεις

Στις 17 Φεβρουαρίου 2026 αναρτήθηκε στη Διαύγεια η «Μελέτη Περιβαλλοντικού Προελέγχου για το Πεδίον του Άρεως», στο πλαίσιο της διαδικασίας για τη «Σύνταξη Διαχειριστικής Μελέτης για το Πεδίον του Άρεως».

Το κείμενο που ακολουθεί είναι μια εκτενής, δημοσιογραφική απόδοση της Μελέτης (79 σελίδων), καθώς αναδεικνύει τα σημαντικά σημεία, αλλά καταγράφει και παραλείψεις που δεν μπορούν να περάσουν «στα ψιλά», ειδικά για όσους/όσες γνωρίζουν το Πάρκο στην πράξη.

Γιατί έχει σημασία ο «Περιβαλλοντικός Προέλεγχος»

Η μελέτη ξεκινά από ένα δεδομένο: την προϋπάρχουσα Διαχειριστική Μελέτη για τo Πεδίον του Άρεως σχετικά με την περίοδο 2020–2030, η οποία «πάγωσε» από το Συμβούλιο της Επικρατείας μετά από προσφυγή πολιτών, λόγω του γεγονότος ότι δεν είχε προηγηθεί Περιβαλλοντική Μελέτη. Το ΣτΕ έκρινε ότι ακόμα και για Διαχειριστική Μελέτη Χώρου Πρασίνου, στην οποία ΔΕΝ προβλέπεται η κατασκευή κτηρίων, απαιτείται Περιβαλλοντική Μελέτη.

Ο «Περιβαλλοντικός Προέλεγχος», λοιπόν, λειτουργεί ως πλαίσιο: τεκμηριώνει γιατί χρειάζονται παρεμβάσεις, τι είδους έργα και ποιες θα είναι οι επιπτώσεις τους στο περιβάλλον του Πάρκου, το περιβάλλον της ευρύτερης περιοχής και βέβαια στην καθημερινότητα των πολιτών.

Ο προέλεγχος καταλήγει ότι σχεδόν όλα τα έργα της Διαχειριστικής Μελέτης θα έχουν θετικές επιπτώσεις στο περιβάλλον, αφού προβλέπεται περισσότερο πράσινο, φροντίδα και διαχείριση του οικοσυστήματος. Όμως, για ένα πάρκο όπως το Πεδίον του Άρεως στο κέντρο της πιο πυκνοκατοικημένης περιοχής της Αθήνας, κάθε κίνηση κρίνεται και στις λεπτομέρειες: στις υποδομές, στη λειτουργικότητα, και στην ακρίβεια των δεδομένων.

1.Σκοπός και οφέλη: το «γιατί» του σχεδίου

Η μελέτη περιγράφει το Πεδίον ως «χώρο που χρησιμοποιείται από τον πληθυσμό της ευρύτερης περιοχής κυρίως για την χρήση των αθλητικών εγκαταστάσεων που αυτό διαθέτει, ενώ λόγω της έλλειψης υποδομών το υπόλοιπο μέρος του δεν είναι ικανό στην παρούσα κατάστασή του να αποτελέσει ελκυστική επιλογή για αναψυχή.»

Αυτό δεν είναι ακριβές, όπως όλες και όλοι γνωρίζουμε. Το Πεδίον του Άρεως δεν έχει ούτε μία εγκατάσταση αθλητισμού και οι κύριες χρήσεις του σήμερα είναι: ο περίπατος, η αποφόρτιση, η συνάντηση με φίλους, το παιχνίδι για παιδιά και η βόλτα των σκύλων. Το γεγονός ότι διαθέτει δρομάκια στα οποία κάποια άτομα κάνουν τζόκινγκ δεν μπορεί να το κατατάξει σε «χώρο με αθλητικές εγκαταστάσεις».

Περιβαλλοντικά οφέλη από τη Διαχειριστική Μελέτη 

• Βελτίωση ποιότητας ατμοσφαιρικού αέρα: τα φυτά μειώνουν ρύπους και αιωρούμενα σωματίδια.
• Βελτίωση θερμικών συνθηκών: αναφέρεται ότι «ένα ώριμο δέντρο… μειώνει τη θερμότητα… κατά 3–4 oC ημερησίως».
• Βελτίωση φωτοκλίματος μέσω σκίασης: ειδικά από «πλατύφυλλα δενδρώδη είδη μεγάλου ύψους».

Κοινωνικά οφέλη

• Αισθητική αναβάθμιση, αύξηση επισκεψιμότητας, χώρος ψυχαγωγίας/ξεκούρασης.
• Προώθηση αθλητισμού.

Οικονομικά οφέλη

• Αύξηση αξίας ακινήτων.
• Εκμετάλλευση εγκαταστάσεων εντός του πάρκου.
• Φιλοξενία εκδηλώσεων/εκθέσεων (π.χ. προϊόντων).

Σχόλιο: Εδώ βρίσκεται ένα «πολιτικό» υπόστρωμα. Η μελέτη αντιμετωπίζει το πάρκο όχι μόνο ως οικοσύστημα αλλά και ως asset αστικής αναβάθμισης. Αυτό δεν είναι από μόνο του πρόβλημα — γίνεται όμως πρόβλημα όταν η λειτουργία του Πάρκου «μετριέται» με εκδηλώσεις και όχι με καθημερινή ποιότητα ζωής, υποδομές και ισορροπία χρήσεων.

2. Χαρακτήρας έργων: τι περιλαμβάνει το σχέδιο

Η μελέτη ορίζει ότι το σχέδιο «Διαχειριστική μελέτη του άλσους Πεδίον του Άρεως» περιλαμβάνει έργα σε δύο μεγάλες κατηγορίες: Μελέτες και Μέτρα.

Α) Μελέτες

1) Σύνταξη ειδικής φυτοτεχνικής μελέτης, που περιλαμβάνει:
I. Κατάλογο αξιολόγησης κατάστασης δένδρων με σύγχρονες μεθόδους (π.χ. GIS). Μητρώο δένδρων και στη συνέχεια μελέτη επικινδυνότητας.
II. Καθαρισμοί – κλαδεύσεις υφιστάμενης βλάστησης για προστασία από ασθένειες.
III. Επανεγκατάσταση βλάστησης όπου χρειάζεται, μεταφυτεύσεις.

2) Σύνταξη ειδικής δασικής μελέτης, με αντικείμενο:
I. Δημιουργία βοτανικού κήπου
II. Επαναλειτουργία του φυτωρίου
III. Επαναλειτουργία περιβάλλοντα χώρου φυτωρίου, δημιουργώντας «ένα μικρό πάρκο για την ορνιθοπανίδα»

Β) Μέτρα

1. Καθαρισμοί – κλαδεύσεις για προστασία από ασθένειες και πυρκαγιές
2. Φορητή μονάδα κομποστοποίησης πράσινων αποβλήτων (σ.σ. εδώ χρειάζεται μεγάλη προσοχή)
3. Επανεγκατάσταση βλάστησης όπου χρειάζεται
4. Συντήρηση/επισκευή πληροφοριακών πινακίδων – εγκατάσταση νέων – τοποθέτηση info kiosks
5. Νέες ξύλινες πινακίδες σήμανσης/ενημέρωσης/πληροφόρησης
6. Επαναλειτουργία της παιδικής χαράς σε χώρο άθλησης
7. Συντήρηση/επισκευή όλων των διαδρομών (πλακόστρωτων ή χωμάτινων) και των πλατειών
8. Συντήρηση υφιστάμενων κτιριακών και άλλων εγκαταστάσεων
9. Συντήρηση/επισκευή καθισμάτων και τοποθέτηση νέων
10. Έξυπνοι κάδοι απορριμμάτων σε επιλεγμένες θέσεις για ανακύκλωση
11. Συντήρηση υφιστάμενου δικτύου άρδευσης
12. Εγκατάσταση/λειτουργία μονάδων αξιοποίησης ανακτημένου νερού από λύματα για άρδευση και άλλες μη πόσιμες χρήσεις (σ.σ. εδώ κι αν θέλει μεγάλη συζήτηση – υπάρχει μεγάλη αμφισβήτηση γι αυτή την πειραματική πρακτική)
13. Συντήρηση/επισκευή δικτύου ηλεκτροφωτισμού
14. Συντήρηση – επισκευή φωτιστικών σωμάτων, ιδίως υψηλών ιστών παραδοσιακού τύπου και αντικατάσταση 3μ και χαμηλού ύψους φωτιστικών «σε βάθος 5 ετιας»
15. Ανακατασκευή των παιδικών χαρών
16. Συντήρηση όλων των υδάτινων στοιχείων ώστε να είναι λειτουργικά
17. Συντήρηση/επισκευή περιφράξεων και είσοδών ώστε «να μην αναιρείται η κοινή χρήση» και να εξασφαλίζεται άνετη προσπέλαση
18. Αλλαγή χρήσης προϋπάρχοντος διαδρόμου με ξύλινο δάπεδο σε χώρο ανάπτυξης τραπεζοκαθισμάτων

Σχόλιο:

• Το πακέτο έχει πολλά σωστά για πράσινο/διαχείριση/καθαρισμούς, σήμανση, διαδρομές, φωτισμό, αλλά υπάρχουν κραυγαλέες παραλείψεις για ένα πάρκο 277 στρεμμάτων στο κέντρο της Αθήνας.

Οι μεγάλες παραλείψεις: ό,τι δεν γράφει η μελέτη

1) Καμία μνεία για Πάρκο Σκύλων

Σε ένα πάρκο με υψηλή καθημερινή επισκεψιμότητα και αυξημένη παρουσία συνοδών ζώων, η απουσία ακόμη και αναφοράς σε Dog Park δεν είναι λεπτομέρεια. Είναι λειτουργικό ζήτημα:

• οριοθέτηση χρήσεων
• πρόληψη συγκρούσεων
• υγιεινή/καθαριότητα
• ασφάλεια (και για ζώα και για παιδιά)

2) Καμία σαφής πολιτική για «επανεκκίνηση» όλων των σιντριβανιών

Η μελέτη γράφει στο #16 «συντήρηση όλων των υδάτινων στοιχείων ώστε να είναι λειτουργικά». Αυτό είναι σωστό ως γενικότητα, αλλά δεν αντιμετωπίζει τον πυρήνα του αιτήματος:

• ποια είναι «όλα»;
• ποια λειτουργούν σήμερα;
• ποια θα επανενταχθούν;
• σε ποιο χρονοδιάγραμμα;
• με ποια εξασφάλιση νερού/συντήρησης;

Για ένα πάρκο στην Αθήνα της θερμικής νησίδας, τα υδάτινα στοιχεία δεν είναι διακοσμητικό. Είναι μικροκλιματική υποδομή.

Έργα και ποσά: μεγάλη ανισοκατανομή

Τα 18 έργα της μελέτης (σχεδόν) «κουμπώνουν» με έναν πίνακα προϋπολογισμού των έργων που περιέχει η Μελέτη. Πρόκειται για ποσά για τη δεκαετία 2020 – 2030. Φέτος έχουμε 2026, κάποια έργα έχουν γίνει, αλλά δεν είναι σαφές εάν έχουν γίνει από αυτόν τον προϋπολογισμό ή όχι.

Υποδομές δικτύων: ύδρευση, πυρόσβεση, ηλεκτροδότηση, φωτισμός

Η μελέτη περιλαμβάνει τεχνικές αναφορές για πράγματα που δεν είναι ευρέως γνωστά.

Ύδρευση

• «Τα δίκτυα ύδρευσης είναι πολύ ανεπτυγμένα… ακόμη και στις μικρότερες διαδρομές.»
• Αναφέρει ότι διασχίζουν την περιοχή αγωγοί ύδρευσης για το κέντρο της Αθήνας.
• Προς την Πλατεία Πρωτομαγιάς αναφέρει δεξαμενή 10.0×10.0x2.0 m, περίπου 200 m³.

Πυρόσβεση

• «Δεν εντοπίζεται δίκτυο πυροσβεστικών φωλιών.»
• Υπάρχουν «πέντε πυροσβεστικοί κρουνοί» στις εισόδους/εντός, και το δίκτυο κρίνεται «επαρκές».

Ηλεκτροδότηση και φωτισμός

• Αναφέρεται ενεργό υπόγειο δίκτυο ΔΕΗ χαμηλής τάσης με είσοδο από Λ. Αλεξάνδρας (άγαλμα Αθηνάς).
• Σημειώνει ότι υπάρχουν «θέσεις λιγότερο φωτισμένες» λόγω απουσίας στηλών και ότι πολλά φωτιστικά χρειάζονται επισκευή λόγω βανδαλισμών.

Μορφολογία και τοπιολογία: τα «σκληρά» νούμερα (υψόμετρο, κλίσεις, εκθέσεις)

Η μελέτη δίνει συγκεκριμένα στοιχεία για το ανάγλυφο του Πεδίου του Άρεως:

Υψόμετρο

• χαμηλότερα ~ 85 μ (δυτικά)
• ανώτερο 100 μ
• μέσο 92 μ

Κλίση

• ήπιες κλίσεις «έως 3%»
• μέγιστες έως 12%

Έκθεση σε ανέμους

• κυρίαρχες εκθέσεις: Νοτιοδυτικές, Νότιες, Νοτιανατολικές

Το Πεδίον του Άρεως ως οικοσύστημα: τι λέει για βλάστηση και μέγεθος

Η μελέτη αναφέρει συνολική έκταση περίπου 277 στρεμμάτων και περιγράφει τη βλάστηση ως πλούσια, με ενδεικτικά είδη:

• κυπαρρίσσια, πεύκα, νεραντζιές, χαρουπιές, πλατάνια
• οπωροφόρα, καλλωπιστικά φυτά και θάμνους

Σχόλιο: Εδώ είναι ένα ακόμη σημείο που χρειάζεται προσοχή: η περιγραφή χλωρίδας/πανίδας σε τέτοιες μελέτες συχνά «πατά» σε παλαιότερες καταγραφές ή γενικές διατυπώσεις. Διαβάζοντας τα είδη που καταγράφει η Μελέτη διαπιστώνουμε ότι υπάρχουν διαφορές με τη σημερινή πραγματικότητα (π.χ. δεν υπάρχει καμία αναφορά για τις νεροχελώνες που ζουν στην Υδάτινη Διαδρομή εδώ και τουλάχιστον μία 5ετία).

Κλιματικά δεδομένα: πίνακες που αξίζει να μείνουν (ΕΜΥ – Κλιματικός Άτλαντας)

Η μελέτη στηρίζεται σε δεδομένα ΕΜΥ και παραθέτει πίνακες.

Πίνακας 3-4: Θερμοκρασία (°C) – Ελάχιστη / Μέγιστη / Μέση

Πίνακας 3-5: Υετός (mm) – Σύνολο 392,52 mm

Πίνακας 3-6: Ώρες Ηλιοφάνειας – Σύνολο 2.600,59

Επιπλέον, αναφέρει:

• μέσος αριθμός ημερών χιονόπτωσης: 1,2 (κυρίως Φεβρουάριο)
• μέσος αριθμός ημερών παγετού: 0,3
• επικρατούντες άνεμοι: κυρίως βόρειοι, 1–4 Beaufort

Πίνακας 3-7: Μέση μηνιαία διεύθυνση/ένταση ανέμων (σταθμός Αθήνα – Κέντρο, 74μ.)

Βιοκλιματική κατάταξη: EMBERGER, Q=48,57 και «ημίξηρο με ήπιο χειμώνα»

Η μελέτη υπολογίζει τον δείκτη Q (Emberger):

• ετήσια βροχή: 392,52 mm
• θερμότερος μήνας (μέση μέγιστη): 33,07°C (Ιούλιος)
• ψυχρότερος μήνας (μέση ελάχιστη): 5,42°C (Ιανουάριος)
• τιμή Q: 48,57

Κατάταξη: ημίξηρος βιοκλιματικός όροφος με ήπιο χειμώνα (σπάνιοι παγετοί).

CORINE 2028, ακουστικό περιβάλλον και ύδατα: τρεις ενότητες με ενδιαφέρον

Η μελέτη σημειώνει:

• «Σύμφωνα με το πρόγραμμα χαρτογράφησης χρήσεων γης CORINE 2028, η μελετώμενη περιοχή (Πεδίον του Άρεως) εντάσσεται στις περιοχές αστικού πρασίνου.»

(σ.σ.: Αυτό είναι χρήσιμο ως κατηγοριοποίηση, όχι ως «εγγύηση» για το πώς λειτουργεί ένα πάρκο.)

Ακουστικό περιβάλλον Υψηλά επίπεδα θορύβου από οδικό δίκτυο/οχήματα.

• Σημειακές πηγές: παιδικές χαρές και θέατρο Άλσος (ιδίως όταν γίνονται εκδηλώσεις).
• Αναγνωρίζει και «φυσικό ηχητικό περιβάλλον» (δέντρα/πτηνά).

Ύδατα

Αναλυτική περιγραφή για το Υδατικό Διαμέρισμα Αττικής (06), έκταση 3.186 km², μία λεκάνη απορροής GR26, κ.λπ.

• Εδώ η μελέτη κινείται περισσότερο σε «γενική υδρογεωλογική εικόνα» παρά σε κάτι απολύτως ειδικό για το Πάρκο.

Εκτίμηση επιπτώσεων: σχεδόν όλα «θετικά», με μία εξαίρεση

Η μελέτη αξιολογεί τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις της Διαχειριστικής Μελέτης ανά κατηγορία:

• Μορφολογικά/τοπιολογικά: θετικές και μακροχρόνιες
• Κλιματικά/βιοκλιματικά: θετικές και μακροχρόνιες
• Φυσικό περιβάλλον: θετικές και μακροχρόνιες (κλαδεύσεις/επαναφύτευση/μεταφυτεύσεις)
• Κοινωνικό–οικονομικό: θετικές και μακροχρόνιες
• Πολιτιστική κληρονομιά: μηδενικές επιπτώσεις
• Οδικό δίκτυο: δεν αναμένονται επιπτώσεις (δεν υπάρχει οδικό εντός, μόνο μονοπάτια/πεζόδρομοι/πλατείες)
• Χρήσεις γης: δεν αναμένονται αλλαγές
• Αέρας: θετικές επιπτώσεις
• Ύδατα: «μηδενικές» επιπτώσεις, λόγω πρότασης για ανακτημένο νερό από λύματα

Η εξαίρεση: ακουστικό περιβάλλον (αρνητικές, αλλά βραχυχρόνιες)

Η μελέτη γράφει ότι θα υπάρξουν αρνητικές (βραχυχρόνιες) επιπτώσεις από:

• ανακατασκευή παιδικών χαρών (αύξηση επισκεψιμότητας/θορύβου)
• εκδηλώσεις στο θέατρο Άλσος (κυρίως καλοκαίρι)

Σχόλιο: Η αναγνώριση θορύβου είναι σωστή, αλλά λείπει η συζήτηση για διαχείριση (όρια, ωράρια, έλεγχος έντασης, χωροθέτηση δράσεων). Σε ένα πάρκο που ήδη πιέζεται από συνεχείς παραχωρήσεις, εμπορικά φεστιβάλ, ιδιωτικές εκδηλώσεις και έντονες χρήσεις, αυτό δεν μπορεί να μείνει «αυτονόητο».

Το κρίσιμο συμπέρασμα: σωστή κατεύθυνση, αλλά απαιτείται «διόρθωση πραγματικότητας» και συμπλήρωση υποδομών

Η «Μελέτη Περιβαλλοντικού Προελέγχου» έχει έναν βασικό θετικό πυρήνα:

• επαναφέρει στο επίκεντρο τη διαχείριση του πράσινου,
• προτείνει δομές όπως μητρώο δέντρων, αξιολόγηση με GIS, μελέτη επικινδυνότητας,
• μιλά για επανενεργοποίηση φυτωρίου/βοτανικού κήπου,
• και θέτει τεχνικές κατευθύνσεις για άρδευση/φωτισμό/διαδρομές.

Όμως, για ένα Πάρκο που ζει καθημερινά μέσα στις αντιφάσεις του, ο προέλεγχος δείχνει και τα όριά του:

1. Καμία πρόβλεψη για την πρόσβαση ατόμων με αμαξίδια.
2. Ελλιπής αποτύπωση λειτουργικής κατάστασης (π.χ. κατεστραμμένα καλώδια άρδευσης σε μεγάλη έκταση)
3. Σοβαρές παραλείψεις βασικών υποδομών (Dog Park, πλήρης επαναλειτουργία σιντριβανιών με χρονοδιάγραμμα/δέσμευση)
4. Θέματα χρήσεων που απαιτούν κοινωνική λογοδοσία

Τι αξίζει να ζητηθεί άμεσα πριν «κλειδώσει» η Διαχειριστική Μελέτη

Για να μη μείνει ο προέλεγχος μια καλοπροαίρετη γενικότητα, αλλά να γίνει εργαλείο:

• Επικαιροποιημένη χαρτογράφηση εισόδων και προσβασιμότητας (και ΑμεΑ)
• Ενιαία, τεκμηριωμένη εικόνα άρδευσης (γεωτρήσεις/ΕΥΔΑΠ, κατάσταση δικτύου, αποκατάσταση καλωδίων)
• Επικαιροποιημένη απογραφή χλωρίδας/πανίδας
• Ρητή πρόβλεψη για Πάρκο Σκύλων (θέση, μέγεθος, κανόνες)
• Σαφές σχέδιο για όλα τα υδάτινα στοιχεία/σιντριβάνια: ποια, πότε, με τι συντήρηση, με τι νερό
• Πλαίσιο διαχείρισης θορύβου/εκδηλώσεων
• Διαφάνεια για τις παραχωρήσεις του Πάρκου: με όρους, όρια και ελέγχους.

 
ΣΗΜΑΝΤΙΚΗ ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Όλα τα στοιχεία που περιέχονται σε αυτή την ανάρτηση, τα στατιστικά, οι πίνακες, τα γραφήματα κλπ, προέρχονται από την αναρτημένη στη Διαύγεια ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΥ ΠΡΟΕΛΕΓΧΟΥ με συμβαλλόμενη της προγραμματικής σύμβασης τη «ΝΕΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΤΤΙΚΗ Α.Ε. -ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ». Η δημοσιοποίησή τους εδώ γίνεται αποκλειστικά για την ενημέρωση των πολιτών σχετικά με αποφάσεις που λαμβάνονται για τον δημόσιο χώρο και αφορούν άμεσα την ποιότητα του περιβάλλοντος και της ζωής τους.